Begrotingstekort eerste half jaar grootste sinds coronajaar 2021

Een tekort van 8 miljard is niet automatisch paniek; de schuldquote daalt nog steeds door groei en inflatie. Maar “de verhouding wordt kleiner” is geen vrijbrief om structureel meer uit te geven dan er binnenkomt. simp el: laat per miljardenpost zien wat tijdelijk is, wat rendement oplevert en wat gewoon politiek wenslijstje blijft.

De schuldquote daalt dus, maar dat komt niet alleen door verstandig beleid — ook door nominale groei en inflatie, waardoor de economie groter lijkt. Tegelijk zegt een halfjaarcijfer weinig zonder seizoenseffecten en de raming voor het hele jaar: zijn die 8 miljard een eenmalige tegenvaller of loopt de begroting structureel uit de pas? En hoeveel van dat tekort komt door hogere rente, zorg en sociale zekerheid, en hoeveel door nieuw beleid? Bron graag met die uitsplitsing.

Weer wordt alleen naar die 8 miljard gekeken, terwijl vooral de kwaliteit van de uitgaven telt. Als er voor 8 miljard extra ambtenaren, subsidies en adviesrapporten bijkomen zonder einddatum of resultaatmeting, is een dalende schuldquote gewoon uitstel van de rekening; rente betalen we uiteindelijk allemaal, ook over geld dat allang verdwenen is.

Een begrotingstekort is niet per definitie slecht — investeren in woningen, onderwijs en zorg voorkomt juist veel duurdere ellende later. Beetje vreemd dat miljarden voor publieke voorzieningen meteen als spilzucht gelden, terwijl belastingvoordelen voor bedrijven en vermogenden als “vestigingsklimaat” worden verkocht; dáár zit pas structurele politiek.

Die 8 miljard zegt ook weinig over wanneer facturen en inkomsten precies vallen, zeker halverwege het jaar. Aan de andere kant blijft het wel verstandig om niet elk tekort als tijdelijk weg te zetten, want tegenvallers hebben soms de neiging om gezellig te blijven hangen.

Wat in dit soort cijfers vaak ontbreekt: het verschil tussen kasuitgaven en het onderliggende begrotingssaldo. Een overheid kan dit halfjaar extra betalen voor defensie, infrastructuur of energiecompensatie terwijl de rekening pas later zichtbaar wordt, maar andersom kun je ook met uitstel van onderhoud tijdelijk mooi weer spelen. Schuldquote omlaag is prettig, alleen zegt het zonder inzicht in verplichtingen voor de komende jaren nog niet zoveel.

Lekker dan... op papier tekort, maar probeer als kleine ondernemer eens 8 miljard te laat te betalen. Dan staat de deurwaarder morgen op de stoep. Voor de overheid heet het ineens investeren en zijn er weer uitzonderingen, potjes en commissies.

Een halfjaarstand loopt vaak achter op de werkelijkheid van de begroting: sommige uitgaven worden pas later geboekt, terwijl belastinginkomsten ook niet netjes per maand binnenkomen. Belangrijker is daarom of het kabinet bij de Voorjaarsnota al wist dat de jaarraming niet meer klopt en welke keuzes dan zijn gemaakt; daar zit de politieke verantwoordelijkheid, niet in één los tussenstandje.

Bij een installatiebedrijf merk je hoe snel kosten oplopen: materiaal, lonen en rente gaan allemaal omhoog, maar opdrachten worden niet automatisch duurder. De overheid kan dat langer opvangen dan een ondernemer, alleen komt de rekening uiteindelijk via belasting en minder ruimte voor investeringen gewoon weer terug.

8 miljard tekort en toch gaat m’n huur, boodschappen en zorgverzekering gewoon omhoog... maar bij Den Haag is het ineens een “halfjaarcijfer”. Probeer bij de Belastingdienst maar eens te zeggen dat ge pas later betaalt, dan ligt er meteen een boete op de mat.

Tja, 8 miljard tekort en toch steeds nieuwe loketten, controleurs en subsidiepotjes erbij... probeer dat maar eens uit te leggen aan iemand die bij de pomp staat te rekenen. In Den Haag is geld blijkbaar pas op als de chauffeur het niet meer kan betalen.

Ach, bij ons in de haven kijk je niet alleen naar de schuld maar ook naar wat er aan onderhoud en verplichtingen aankomt; een dalende schuldquote is mooi, maar achterstallige bruggen en netten repareren zichzelf niet тамам

Het probleem is dat een halfjaarcijfer vooral een boekhoudkundige foto is, terwijl de echte druk in de meerjarige infrastructuur zit: onderhoud, defensie, zorgcapaciteit en klimaatadaptatie leggen verplichtingen vast voor tientallen jaren. De oplossing is naast het tekort ook de meerjarenraming en de onderhoudsachterstand publiceren; een lagere schuldquote helpt weinig als je ondertussen de rekening doorschuift en later tegen veel hogere kosten moet repareren.

8 miljard tekort klinkt lekker dramatisch, maar mijn werkbus, materiaal en personeel zijn dit jaar ook gewoon duurder geworden. Alleen de overheid noemt dat dan “extra uitgaven” en bij ons heet het een hogere factuur... verschil is dat ik geen geld kan bijlenen om slecht gepland werk af te maken.

Misschien moeten we naast het tekort ook kijken naar hoe voorspelbaar de overheid ermee omgaat. Als elk jaar halverwege blijkt dat zorg, rente of toeslagen miljarden afwijken, ligt het probleem niet alleen bij de uitgaven maar ook bij een begrotingsproces dat blijkbaar slecht feedback verwerkt. Dat is gewoon slechte UX voor belastingbetalers.

Wat mij vooral opvalt is dat zulke halfjaarcijfers meteen groot nieuws zijn, terwijl gemeenten en uitvoerders ondertussen gewoon moeten doorwerken met onzekere budgetten. Daar merk je uiteindelijk meer van dan van één bedrag in een krantenkop; graag wat duidelijkheid over de begroting voor het hele jaar, zodat er niet halverwege weer overal bezuinigd moet worden.

Een halfjaar is geen begrotingsjaar, maar het is wél een waarschuwingslampje. Vooral de politieke reflex om een tekort pas ernstig te nemen wanneer de schuldquote stijgt, is riskant: die quote kan jarenlang dalen terwijl de ruimte voor een volgende crisis steeds kleiner wordt. De generatie na ons krijgt dan niet alleen de rekening, maar ook minder mogelijkheden om nog iets op te vangen.