'Zeg niet: oma is een sterretje': zo praat je wél met kinderen over de dood

Dat “voor altijd slapen” is echt zo’n goedbedoelde ramp, dan krijg je dus een kind dat bang wordt om zelf naar bed te gaan of elke ochtend vraagt of opa al wakker is. Eerlijk zeggen “dood is dood” klinkt hard, maar kinderen prikken toch door dat omheen-draaien heen en dan gaan ze zelf het horrorverhaal invullen. Kanttekening: je moet ook weer niet alles medisch gaan uitleggen alsof het een bijsluiter is, soms is “ik weet het niet, maar ik ben er wel” al genoeg.

Feit is: kinderen kunnen prima “dood” horen, maar ze haken vooral aan op wat er daarna verandert, wie brengt me naar school, mag ik nog lachen, komt mama ook dood. In de praktijk zie je dat vage metaforen juist meer nachtmerries en buikpijn geven, terwijl simpel taalgebruik plus herhalen dat zij veilig zijn veel rustiger werkt. En als een kind zegt ik wil ook dood om bij oma te zijn, niet meteen paniek of politie, eerst checken of het rouwtaal is en of er iemand is die het gesprek kan blijven voeren.

Ik merk dat die “oma is een sterretje” soms ook een beetje is omdat volwassenen zélf niet willen voelen hoe rauw het is, en dan gaan ze het universum erbij halen als pleister. Je kan best eerlijk zijn én ruimte laten voor het mysterie: “het lichaam doet het niet meer, en waar oma nu is weet niemand zeker, maar ik voel dat liefde blijft” geeft kids vaak meer rust dan zo’n vaag sprookje. En neem ze ook mee in het ritueel (kist, kaarsje, tekening) want dat helpt die energie van afscheid echt landen in hun lijf.

Ik heb genoeg van de wereld gezien en ook genoeg begrafenissen, en wat mij altijd opvalt: volwassenen maken er een sprookje van omdat ze zélf niet tegen hun eigen verdriet kunnen, maar kinderen hebben vooral behoefte aan één ding: voorspelbaarheid. Zeg gewoon dat iemand dood is en niet meer terugkomt, maar regel dan ook meteen de praktische dingen eromheen (wie haalt je op, waar slaap je, wat gebeurt er morgen) en laat ze desnoods even bij de kist kijken of een tekening meegeven, want dat “we beschermen je wel even” eindigt vaak in jarenlange rare angsten en gedoe. En die hele sterretjes-taal is ook nog eens gevaarlijk in een tijd dat half Nederland z’n doden laat cremeren: dan heb je dus een kind dat denkt dat oma letterlijk in de lucht zweeft én tegelijk “in een oven ligt”, succes met uitleggen daarna…