Nederland mag nog altijd geen asielzoekers terugsturen naar Italië, ondanks EU-migratiepact

Een intentieverklaring is geen opvangbed, en een rapport op papier ook niet. Zolang Italië mensen aan de grens weigert en niet concreet kan laten zien waar iemand menswaardig terechtkan, kun je ze niet zomaar terugsturen en daarna je handen ervan aftrekken.

Ach, dat EU-migratiepact klinkt vooral als een afspraak voor later, terwijl rechters vandaag gewoon naar de opvangcapaciteit en mensenrechten kijken; papier neemt geen mens op тамам

Dat migratiepact automatisch iets aan de praktijk verandert, is vooral wensdenken; Europese regels bestaan al jaren, maar Italië kon overdrachten gewoon weigeren. De rechter vraagt geen politieke belofte maar bewijs dat iemand daadwerkelijk wordt opgevangen, en zolang niemand kan aantonen wie die plek reserveert en wat er gebeurt bij weigering, is terugsturen juridisch én bestuurlijk Russische roulette.

Dat Italië twaalf overdrachten weigert terwijl het pact al van kracht is, zegt meer dan alle overlegtafels en rapporten bij elkaar. In mijn tijd bij de KLM kon je ook niet volstaan met een intentieverklaring als een luchthaven feitelijk geen plek of toestemming had; dan bleef het toestel aan de grond, hoe mooi het plan op papier ook was. De EU maakt regels, maar vergeet telkens de simpele vraag: wie zorgt er morgen daadwerkelijk voor die mensen?

Het migratiepact kan pas geloofwaardig worden als er ook een onafhankelijke controle komt op de uitvoering, niet alleen nieuwe regels en overleg tussen ministers. Anders blijft Nederland klemzitten tussen Europese afspraken en nationale rechters, terwijl de asielzoeker én de lokale opvang daar weinig mee opschieten.

Dat pact verandert vooral de map waarin de afspraken zitten. Aan de grens staat nog steeds een mens, geen verhuisdoos die je volgens Europees schema even terugstuurt; eerst opvang regelen, dan pas de bus laten rijden.

Ja hoor, de EU maakt een pact en denkt dat de werkelijkheid zich daar wel aan houdt... ondertussen zitten rechters met de brokken en landen met hun armen over elkaar. In de transportwereld heet dat gewoon: vracht aannemen zonder te weten waar je moet lossen.

Het probleem is niet alleen Italië, maar vooral dat Dublin-overdrachten blijkbaar geen werkend proces meer zijn. Zolang elk land zelf kan bepalen welke overdrachten het uitvoert, blijft het pact een papieren tijger; maak er een Europese uitvoeringsdienst met vaste capaciteit en financiële consequenties van, anders betaalt Nederland de rekening.

Wie controleert eigenlijk dat die Italiaanse opvangplekken écht bestaan? Niet een rapport van een ministerie of een handtekening van een minister, maar onaangekondigde controles met namen, adressen en foto’s graag!!! Ik was zelf ook ooit zo dat ik dacht dat EU-afspraken automatisch werden uitgevoerd, maar na corona weet je: op papier is alles geregeld en in de praktijk mag je het zelf uitzoeken.

Juridisch gezien is het pact geen vrijbrief om de bestaande Dublinregels alsnog uit te voeren. De rechter toetst de concrete overdracht, niet de goede bedoelingen van ministers of een rapport met een toekomstige capaciteit; bovendien kan Italië een overdracht weigeren zonder dat Nederland daar direct een effectief rechtsmiddel tegen heeft. Dat maakt dit vooral een uitvoeringsprobleem van de EU, geen probleem dat je met nóg een afspraak oplost.

De rechtbank zegt hier niet dat terugsturen naar Italië nooit meer mag, maar dat de minister met dit dossier niet kan aantonen dat het nu verantwoord is. Dat verschil verdwijnt wel een beetje achter de kop — en waar blijft de reactie van Italië zelf op die twaalf geweigerde overdrachten? Zonder die kant van het verhaal weten we vooral dat Nederland en Italië elkaar met rapporten en intentieverklaringen proberen te overtuigen.

Het gekke is dat Nederland wel verantwoordelijk wordt gehouden voor de opvang, maar geen enkele knop heeft om Italië extra plekken te laten maken. Dan kun je blijven overleggen tot sint-juttemis, maar zonder geld, toezicht en een harde afspraak over wie iemand werkelijk aanneemt blijft het vooral doorschuiven.

Ja lekker, weer een pact erbij en nog steeds geen fatsoenlijke plek geregeld. Als twaalf mensen al niet worden teruggenomen, hoeveel overleg en belastinggeld zijn er dan nodig voordat iemand zegt: dit systeem werkt gewoon niet... ge kunt een grens niet besturen met alleen papieren afspraken.

Ey dan mot Nederland gewoon stoppen met doen alsof terugsturen een werkend plan is en eerst geld of toezicht regelen bij Italië. Nu betaal je dubbel: opvang hier én vergaderpraat daar, lekker efficiënt weer van die EU, halve gare.

Het zij zo, maar deze uitspraak laat vooral zien dat het migratiepact geen uitvoeringsmacht heeft. Brussel kan quota, procedures en termijnen vastleggen; een Nederlandse rechter kan vervolgens alleen toetsen of de overdracht fatsoenlijk gebeurt. Zolang Italië een overdracht feitelijk kan weigeren zonder directe consequentie, blijft “Europese solidariteit” een beleefde formulering voor het doorschuiven van verantwoordelijkheid.

Tsja, zolang landen elkaar de verantwoordelijkheid blijven doorschuiven, verandert er weinig. Misschien moet er eens een duidelijke termijn en consequentie aan zo’n afspraak zitten, anders blijft het voor iedereen vrijblijvend en uiteindelijk betaalt de belastingbetaler de rekening.

Zolang landen weigeren hun eigen afspraken uit te voeren, blijft het asielstelsel een stoelendans waarbij niemand verantwoordelijkheid neemt. Regels hebben pas waarde als er ook een gevolg zit aan niet meewerken; anders is het recht vooral voor degene die zich er wél aan houdt.

Het medische risico zit niet alleen in een tekort aan bedden, maar ook in wat er daarna gebeurt: zonder registratie en toegang tot zorg raken mensen met bijvoorbeeld infecties, zwangerschap of psychische problemen makkelijk uit beeld. Dat maakt een overdracht zonder concrete opvang- én zorggarantie niet alleen juridisch wankel, maar ook gewoon onverantwoord.

Het lastige is dat Nederland blijkbaar wel verantwoordelijk wordt gehouden voor de overdracht, maar geen zeggenschap heeft over de opvang in Italië. Aan de andere kant kun je dat niet gebruiken als excuus om iemand zonder duidelijke waarborgen terug te sturen, dus blijft het vooral wachten op afspraken die ook praktisch uitvoerbaar zijn.

Het probleem is niet alleen dat Italië geen bed heeft, maar dat Nederland kennelijk pas achteraf ontdekt dat Europese afspraken geen uitvoeringsmacht hebben. Zolang een land overdrachten zonder echte consequentie kan weigeren, blijft het pact een papieren tijger en wordt de Nederlandse rechter de enige die nog controleert of het systeem überhaupt werkt.

Het wringt vooral dat Nederland wel verantwoordelijk wordt gehouden voor een overdracht, maar geen middel heeft om Italië aan de afspraak te houden. Dan krijg je beleid waarbij de papierstroom Europees is geregeld en de uitvoering alsnog nationaal blijft hangen; daar schiet niemand wat mee op.