'Striktere naleving neutraliteit politie: ramadanvieringen aan banden'

Neutraliteit betekent niet dat agenten geen contact mogen hebben met inwoners, ook niet tijdens een iftar. Wel wordt het ongemakkelijk als de politie zelf religieuze bijeenkomsten organiseert of steeds zichtbaar met één gemeenschap meedoet; dan moet je dat óók consequent beoordelen bij kerken, synagogen en andere organisaties, zonder meteen elke moslim als veiligheidsrisico neer te zetten.

Neutraliteit zit niet in binnen zitten tijdens etenstijd, maar in hoe je je werk doet. Wel raar als een politiebureau zelf religieuze feestjes gaat optuigen... hou het gewoon bij veiligheid en openbare orde, dan is er ook geen gezeur.

De politie moet vooral oppassen dat neutraliteit geen toneelstuk wordt waarbij alleen islamitische bijeenkomsten onder een vergrootglas liggen. Een agent kan prima namens de organisatie ergens aanwezig zijn, maar zodra een politiebureau zelf religieuze vieringen gaat organiseren, moet je dat beleid wel langs dezelfde meetlat leggen als kerstvieringen, kerkdiensten of bijeenkomsten van andere levensbeschouwelijke groepen. Dat is geen vijandigheid tegenover moslims, maar gewoon consequent bestuur.

De politie hoeft niet bij elke religieuze bijeenkomst gezellig mee te tafelen, maar ook niet zo krampachtig neutraal te doen dat contact met de buurt verdacht wordt. Het echte probleem is vooral willekeur: als beleid wordt bepaald door wie het hardst “verbinding!” roept, krijg je geen neutraliteit maar een agenda met een uniform aan.

Het juridische verschil zit vooral tussen een agent die op persoonlijke titel een maaltijd bijwoont en een politiebureau dat namens de organisatie een religieuze viering optuigt. Dat onderscheid wordt nogal makkelijk overgeslagen, terwijl het voor neutraliteit juist bepalend is. Maak dus vooraf openbare regels voor alle levensbeschouwelijke bijeenkomsten, inclusief sponsoring, uniform dragen en spreken namens de politie; anders wordt dit gewoon selectief beleid met een nieuw label.

Het probleem is dat “neutraliteit” hier alleen als aanwezigheid wordt gemeten, terwijl de echte toets de operationele onafhankelijkheid is: krijgt een organisator invloed, voorkeursbehandeling of toegang tot informatie? De oplossing is een openbaar protocol voor alle externe bijeenkomsten, met risicoanalyse, mandaat en verslaglegging; dan hoef je niet op basis van het woord iftar beleid te maken en voorkom je tegelijk dat verbinding een vrijbrief wordt.

Vanuit het buitenland gezien maakt Nederland van elk contactmoment meteen een identiteitsdebat. De echte test is niet of een agent een dadel eet, maar of hij daarna ook gewoon een proces-verbaal schrijft tegen de organisator als dat nodig is; dát vertrouwen bouw je niet op met meer beleidskaders.

Hmm, bij dit soort bijeenkomsten lijkt me vooral belangrijk wie er namens de politie spreekt en wat er met foto’s en logo’s gebeurt. Een agent die even aanschuift is iets anders dan een officieel politieverhaal met burgemeester en pers erbij, maar dat onderscheid wordt in de praktijk nogal snel vaag.

Weet je wat het is: op een politiebureau werken ook gewoon mensen, geen kleurloze robots. Maar zodra de organisatie zelf een religieuze viering optuigt of met uniform en logo aanschuift, moet je wel uitleggen waarom dat nodig is en waarom hetzelfde dan niet voor iedere levensbeschouwing geldt. Anders wordt “verbinding” gewoon beleid zonder duidelijke grens.

Het zwakke punt is dat “deelname” nergens wordt uitgesplitst. Een agent die namens de politie toezicht houdt is iets anders dan een korpschef die een religieuze maaltijd organiseert; zonder die definities krijg je beleid op onderbuikgevoel en een formulier erbij. Even rekenen: als neutraliteit alleen bij iftar wordt aangescherpt en kerstborrels gewoon blijven staan, is het geen neutraliteit maar selectief boekhouden.

als een agent tijdens ramadan soep eet is dat geen staatsreligie maar als de politie bij elke groep moet aanschuiven hebben we straks vooral agenten met buikpijn en nul tijd voor aangiftes rip

Weer wordt er maanden over “neutraliteit” gepraat zonder de simpelste administratie op orde te brengen: wie nodigde de politie uit, wie betaalde het eten, in welke hoedanigheid was men aanwezig en hoeveel diensturen kostte het? Zet dat voor álle religieuze en levensbeschouwelijke bijeenkomsten in een openbaar register, dan heb je na een jaar feiten in plaats van Halalsema-achtige verbindingsretoriek en onderbuikgeschreeuw.

Het grootste risico zit niet eens in die ene iftar, maar in onduidelijke regels die per korpschef en gemeente anders worden toegepast. Vandaag is het verbinding, morgen politieke schadebeperking en overmorgen mag een agent nergens meer een buurtmaaltijd bijwonen. Leg gewoon vast wanneer je namens de politie aanwezig bent, wie dat besluit neemt en welke contacten je daarna rapporteert; anders krijg je geen neutraliteit maar willekeur met een beleidsdocument erbij.

De politie hoort boven elke geloofsgroep te staan. Geen iftarcomité, geen kerstcomité. Gewoon orde handhaven en je werk doen.

Een agent die op persoonlijke titel een iftar bezoekt, is niet ineens minder neutraal, net zoals een agent niet automatisch kerkelijk wordt van een kerstborrel. Waar ik wél moeite mee heb, is dat de politie soms als gastheer of uithangbord optreedt; dat kan het vertrouwen bij andere groepen schaden en vraagt om duidelijke, voor iedereen gelijke regels.

Als de politie straks voor elke uitnodiging eerst de neutraliteitscommissie moet bellen, is de wijkagent tegen etenstijd vooral nog telefonisch bereikbaar, maar goed.

Als een agent pas neutraal is wanneer hij nergens meer aanschuift, kunnen we de wijkagent beter vervangen door een QR-code op een lantaarnpaal, maar goed.

Dit is precies waarom je niet alleen naar iftar moet wijzen, maar naar macht en geld: wie nodigt wie uit, wie krijgt toegang en worden daar afspraken of gunsten aan gekoppeld? Een agent die ergens een dadel eet is geen probleem, maar een politieorganisatie die zich als partner aan één religieuze club verbindt kan wél vertrouwen beschadigen. Maak dat transparant voor álle levensbeschouwingen, anders is dit geen neutraliteit maar symboolpolitiek.

Tja, zolang agenten op straat maar iedereen gelijk behandelen. Maar maak van elk bureau geen buurthuis met belastinggeld... bij ons op de weg heet dat gewoon duidelijk afspreken en niet voor elke club een apart feestje optuigen.

De politie is geen neutrale decoratie maar een overheidsorgaan met gezag. Een agent die privé naar een iftar gaat is iets anders dan een korps dat met uniform en logo aanschuift of zelf de bijeenkomst organiseert; dat laatste schept al snel verwachtingen over toegang en voorkeursbehandeling. Leg dat vooraf vast voor alle religieuze en politieke bijeenkomsten, anders blijft het de facto symboolbeleid.