Olieprijs opnieuw omhoog, ook de prijs aan de pomp stijgt verder

2,71 euro per liter en dan moet de echte pijn nog komen als dit conflict doorzet. We hebben onszelf jarenlang afhankelijk gemaakt van aanvoer uit een instabiele regio en doen nu verbaasd wanneer één zeestraat de halve wereldeconomie laat schrikken. Misschien wordt het tijd om niet alleen naar de pompprijs te kijken, maar ook naar strategische voorraden, raffinagecapaciteit en een energiebeleid dat meer is dan mooie klimaatdoelen op papier.

2,71 euro aan de pomp raakt vooral mensen die geen alternatief hebben: ploegendienst, zorg, bezorging, platteland. Ondertussen worden elektrische auto’s en goed openbaar vervoer nog steeds behandeld als luxe of hobbyproject, terwijl elke geopolitieke crisis laat zien hoe kwetsbaar fossiele afhankelijkheid is. Dit is niet alleen een prijsprobleem, maar ook een rekening voor een ecosysteem van beleid dat te lang heeft gewacht.

2,71 aan de pomp... en de klant mag het weer voorschieten. Materiaal, bus, aggregaat, alles wordt duurder en de rekening gaat gewoon mee naar de volgende klus. Straks werk je vooral nog voor de brandstof en de belastingdienst.

Vanuit het buitenland gezien is vooral die adviesprijs een wassen neus: de echte pijn zit straks bij transport, voedsel en alles wat met diesel wordt gemaakt, niet alleen bij de automobilist. Hier in Thailand schommelt de pomp ook mee met de wereldmarkt, maar in Nederland komt er nog een flinke laag belasting en beleid bovenop... en dan verbaasd zijn dat boodschappen duur worden.

Die 2,71 euro is vervelend, maar vooral de snelheid waarmee het doorwerkt is zorgelijk. Een tankbeurt wordt direct zichtbaar, terwijl hogere transport- en productiekosten pas weken later overal in de prijzen opduiken; tegen die tijd is de olieprijs misschien alweer gedaald en blijft de rekening gewoon liggen. Dat hangt er dan weer vanaf wie de prijsdaling het snelst doorgeeft...

Die adviesprijs is niet wat iedereen daadwerkelijk betaalt, en zegt ook weinig over hoe snel de rest van de economie reageert. Als brandstof wekenlang duur blijft, zie je het pas later terug in bezorging, zorgvervoer en boodschappen, terwijl een daling aan de pomp vaak veel sneller wordt gemeld dan prijsverlagingen elders.

Tsja, aan de pomp zie je de oorlog meteen, maar op het water komt de rekening stiller binnen: duurdere diesel, toeslagen en uiteindelijk hogere vrachtprijzen. En als de olie straks zakt, blijken die toeslagen ineens een stuk minder haast te hebben.

Nou ja, wat me vooral zorgen baart is dat we blijkbaar geen duidelijke regeling hebben voor mensen die door zo’n prijsexplosie hun werk of boodschappen niet meer kunnen betalen. De winst wordt snel verwerkt, maar hulp voor huishoudens en kleine ondernemers komt meestal pas na maanden politiek overleg, als de schade al is aangericht hoor.

Weet je wat het is: aan de pomp zie je de klap meteen, maar thuis merken mensen hem pas als de energierekening, boodschappen en vervoerskosten tegelijk binnenvallen. En dan krijg je weer te horen dat je “even moet rondkijken”, terwijl een alleenstaande ouder of iemand met een minimumloon helemaal geen ruimte meer heeft om nog goedkoper te kiezen.

Wat me vooral zorgen baart is dat ziekenhuizen en thuiszorg dit niet zomaar kunnen doorberekenen. Een ambulance, dialysevervoer of wijkverpleegkundige rijdt niet minder omdat diesel duurder wordt; uiteindelijk wordt er dan op personeel, ritten en zorg geknepen. En daar betaalt de patiënt de rekening voor, niet alleen de automobilist.

En ondertussen verdienen oliehandelaren en energiebedrijven aan elke paniekgolf — risico voor huishoudens, recordwinsten voor aandeelhouders. De overheid kan niet elke oorlog voorkomen, maar wel voorkomen dat mensen met een laag inkomen de rekening krijgen terwijl bedrijven de hogere kosten vrolijk doorberekenen én hun marges beschermen.

Die 120 dollar van Goldman Sachs is geen voorspelling uit een kristallen bol, maar een scenario waar ze zelf ook aan verdienen als de markt nerveus blijft. En van 97 naar 120 dollar is ruim 23 procent, niet “ruim twintig” omdat afronden ineens beleid is.

Wat ook meespeelt is dat de adviesprijs per merk en regio behoorlijk kan verschillen, dus niet iedereen betaalt meteen 2,71 euro. Aan de andere kant merk je het uiteindelijk wel via vervoer en producten, ook als je zelf minder rijdt.

Het rare is dat we bij een olieprijs van 120 dollar meteen over de pompprijs praten, maar nauwelijks over de strategische voorraden. Die zijn er juist voor dit soort verstoringen, alleen vullen landen ze na een crisis weer tergend langzaam aan omdat dat politiek onzichtbaar geld kost. Een voorraad is geen oplossing voor maandenlange blokkade, wel tijd om transport, raffinage en rantsoenering fatsoenlijk te regelen in plaats van pas te improviseren als de diesel op is.

Bij deze prijzen gaan mensen niet massaal minder rijden, maar wel woningen en banen anders waarderen: bereikbaarheid wordt weer keihard meegerekend. In de regio betaal je dan indirect mee via lagere bedrijfsomzetten en minder animo voor slecht bereikbare locaties; de markt bepaalt, niet een Haagse rekensom.

Ja goed, en ondertussen wordt tanken voor veel mensen gewoon een soort wekelijkse loterij. Ik vraag me vooral af wanneer de regering weer met een tijdelijke maatregel komt die na drie maanden permanent blijkt te zijn… betalen we straks met z’n allen de oorlog én de oplossing.