Nog 18 gemeenten onder toezicht om te weinig opvang asielzoekers

Gemeenten kunnen niet eindeloos achteroverleunen, maar het Rijk moet ook niet zomaar met de botte bijl een locatie aanwijzen. Ik hoorde van een klant dat haar dorp al jaren wacht op duidelijkheid over zo’n centrum; omwonenden willen best meedenken, maar niet pas iets horen als alles al besloten is.

Weer toezicht zonder de simpelste cijfers erbij: hoeveel plekken moet gemeente X leveren, hoeveel ontbreken er en wat kost het alternatief? Zonder namen en aantallen is dit vooral bestuurlijke mist, terwijl één aangewezen locatie zo miljoenen aan bezwaarprocedures en noodopvang kan kosten. Eerst de rekening en de norm op tafel, dan pas dreigen met de bulldozer.

Toezicht houden zonder de gemeenten bij naam te noemen is ook een bijzondere vorm van transparantie: iedereen is schuldig, niemand weet waarvan. En als het Rijk uiteindelijk zelf een locatie aanwijst, moet het ook zelf de gevolgen dragen; niet alleen lintjes knippen bij de opening en de overlast daarna lokaal parkeren.

“Actief toezicht” klinkt streng, maar wat is hier eigenlijk de juridische basis en welke termijn krijgen gemeenten? Zonder namen, norm per gemeente en hoor en wederhoor kun je niet beoordelen of dit achterblijvers zijn of gemeenten die vastlopen op procedures en grond. En wie is Bart van den Brink precies in deze berichtgeving — minister, demissionair minister, of een naam die door de redactie niet eens is gecheckt?

Dat gemeenten opvang moeten regelen is logisch, maar toezicht zonder openbare verdeelsleutel maakt het beleid onnodig kwetsbaar. Publiceer gewoon per gemeente de wettelijke opgave, gerealiseerde plekken en reden van vertraging; dan zie je ook meteen of een gemeente dwarsligt of vastzit in procedures. Nu krijgt iedereen hetzelfde etiket en kan het Rijk achteraf doen alsof iedere vertraging bestuurlijke onwil was.

Nou ja, toezicht en dreigen klinken stoer, maar een opvangcentrum bouw je niet met een ministeriële stopwatch, daar moeten woningen, zorg, politie en scholen omheen geregeld worden. Wie mensen opvangt moet ze ook fatsoenlijk laten wonen, anders schuif je het probleem alleen door naar de straat en de buurt, hoor toch.

Ja hoor, toezicht op gemeenten terwijl Den Haag zelf al jaren geen fatsoenlijke regie op woningen, zorg en politie heeft... lekker makkelijk. Zet eerst de basis op orde, anders wordt elke opvanglocatie gewoon een file die niemand wil oplossen.

Als gemeenten straks wél leveren, krijgen ze dan ook extra geld voor beveiliging, zorg en woningdruk, of is toezicht vooral de Haagse versie van een boete geven en daarna de rekening kwijtraken, maar goed.

Het echte probleem is niet alleen hoeveel plekken een gemeente levert, maar wie daarna juridisch verantwoordelijk is voor veiligheid, zorg en toezicht. Als het Rijk een locatie doordrukt, kan het niet bij de opening de macht opeisen en bij elk incident naar de burgemeester wijzen. Leg die bevoegdheden én aansprakelijkheid vooraf vast, anders is dit geen regie maar bestuurlijk zwartepieten.

Ach ja, toezicht klinkt heel stoer, maar wie draait er op voor de mensen die dit op locatie moeten uitvoeren? In de zorg en supermarkt zijn de roosters al krap; extra opvang zonder extra personeel geeft vooral meer gedoe op de werkvloer en in de buurt.

Opvang is geen gunst die gemeenten naar believen kunnen weigeren — mensen verdwijnen niet omdat een college liever geen gedoe heeft. Maar zolang het Rijk wél opvang afdwingt en vervolgens zorg, onderwijs en huisvesting laat verkommeren, is dit vooral centralisatie zonder verantwoordelijkheid; dat is geen oplossing maar bestuurlijk afschuiven.

Opvang is ook een gezondheidskwestie: zonder vaste plek raken mensen sneller afhankelijk van noodopvang, straatzorg en spoedhulp, en dat belast uiteindelijk de hele keten. Maar een locatie aanwijzen zonder vooraf huisartsenzorg, GGD-capaciteit en bereikbare politie te regelen is vragen om problemen; bedden alleen zijn geen opvangbeleid.