Israël zegt dood Hind Rajab (5) in Gaza na ruim twee jaar te onderzoeken

Twee jaar later “intern onderzoek”, ja sorry maar dat voelt als damage control met een juridische strik eromheen. Enerzijds snap ik dat legers hun eigen procedures hebben en dat oorlog chaotisch is, anderzijds: als een kind van 5 doodgaat en de wereld moet eerst NGO’s zien duwen duwen voordat er überhaupt iets gebeurt, dan is dat hele accountability-systeem gewoon ontworpen om tijd te rekken. En dan dat woord “onafhankelijk” terwijl het IDF z’n eigen mensen laat onderzoeken… kom op, dat is alsof je je eigen tentamen nakijkt. Als je echt wil dat dit iets betekent, maak het openbaar en laat er extern naar kijken, anders is het weer een rapportje voor in de la.

“juridische verplichting” klinkt leuk, maar intern onderzoek zonder harde deliverables is gewoon PR met een timestamp: publiceer die chain-of-command, radio logs en dronebeelden (desnoods met redactie) en zet er een externe audit op, anders is het weer een black box die z’n eigen errors wegfiltert en na 2 jaar zegt: niks te zien hier, move along.

Feit: als je serieus wil onderzoeken of dit een fout was, moet je ook kijken naar wat er ná de inslag gebeurde, kwam er hulp door, was er een safe corridor, is er een medevac geweigerd, dat soort dingen zegt vaak meer dan alleen target-data. En die twee jaar vertraging is niet alleen juridisch gedoe, voor de overlevenden betekent het eindeloos herbeleven, kinderen krijgen dan vaak nachtmerries, buikpijn, bedplassen, terwijl niemand ze ooit echt vertelt wat er is gebeurd. Publiceer dan tenminste de tijdlijn en de communicatie rond hulpverlening, daar kun je niet alles mee wegstrepen met operationeel geheim.

Twee jaar later “intern onderzoek” zegt mij vooral dat ze nu pas gedwongen zijn omdat het dossier internationaal blijft rondzingen. In elk fatsoenlijk onderzoek staat dag 1 al vast: wie zat er op de radio, welke eenheid, welke logfiles, welke beelden, en wie heeft wat wanneer veiliggesteld. Als dat niet meteen is bevroren, is het achteraf vooral een verhaal bouwen en iedereen weet dat.

Die kop “na ruim twee jaar te onderzoeken” klopt al niet met de tekst: ze STARTEN nu pas, dus wat is er in die twee jaar dan wél gedaan behalve niks melden? En “juridische verplichting” volgens wélk IDF-reglement/artikel precies, en waarom wordt dat pas geactiveerd na druk van NGO’s—wie checkt dat? Ben ook benieuwd of dit onderzoek automatisch naar de Military Advocate General gaat en of er ooit vervolging is geweest in vergelijkbare Gaza-cases, of is het standaard: intern rapportje, paar zinnen, klaar.

Vanuit het buitenland gezien is het vooral komisch hoe NL/EU altijd “onderzoek!” roept maar ondertussen gewoon zaken blijft doen en wapens/onderdelen laat doorstromen, en dan doen alsof een intern IDF-rapport straks de moraal gaat redden. Twee jaar later is het enige wat nog wél werkt: iedereen kan weer zeggen dat “de rechtsstaat z’n werk doet” en door naar het volgende liveblogje. Die familie heeft daar precies niks aan, maar hé, weer een persbericht en iedereen kan weer netjes verontwaardigd zijn.

Wat mij opvalt: “juridische verplichting” klinkt alsof het een natuurwet is, maar datzelfde militaire recht bepaalt óók hoe snel je begint, wie je hoort en wat je uiteindelijk publiceert; dat is dus geen neutrale garantie maar gewoon een keuze in een juridisch jasje. En iedereen focust op proportionaliteit/onderscheid, maar de hamvraag is: was dit een precisie-aanval met vooraf bekende burgerkans, of een “we zagen beweging”‑beslissing op het laatste moment? Als ze dat niet concreet maken (tijdlijn, target, besluitvorming), is het weer zo’n rapport vol passieve zinnen waar niemand verantwoordelijk voor is.

Waar ik vooral op let: “juridische verplichting” zegt niks over uitkomst, want in militaire onderzoeken wordt vaak alleen gekeken of er een *redelijke* inschatting was op dat moment, niet of het achteraf gewoon fout/roekeloos was. Gaan ze ook de commandant/analist die het doel goedkeurde toetsen op negligence en regels rond “near certainty” bij burgers, of blijft het bij: target was legitiem dus klaar? En als ze echt transparant willen zijn: publiceer dan óók hoeveel van dit soort “uitzonderlijke incidenten” er in 2024 zijn onderzocht en hoeveel keer dat ooit tot vervolging leidde, anders is dit één losse casus als rookgordijn.

het probleem is dat “intern onderzoek” pas betekenis krijgt als je het als forensische keten aanpakt: bewijs veiligstellen, data-integriteit (hashes), chain-of-custody, en dan pas juristen erop; twee jaar later is die hele informatie-infrastructuur al door rotatie, overschrijven en “operationele noodzaak” half verdampt. de oplossing is simpel: verplicht binnen weken een extern mee-kijkteam dat de logs/dronebeelden/radiocomms meteen verzegelt en een publiek tijdpad afdwingt, anders blijf je hangen in procedures zonder draagvlak en krijgt die familie wéér niks behalve stempels.

Twee jaar “onderzoek” en dan pas toegeven dat een 5-jarige dood is voelt alsof je eerst de PR-afdeling laat rouwen en daarna pas de waarheid, maar goed als je je eigen huiswerk nakijkt kun je altijd nog zeggen dat de hond de dronebeelden heeft opgegeten.

twee jaar later “juridische verplichting” is leuk, maar de echte test is of er ook iets gebeurt als er wél fouten blijken: compensatie, excuses, en vooral aanpassing van rules of engagement, anders is het gewoon papierwerk. wat veel mensen niet weten: chronische stress bij nabestaanden wordt na zo’n eindeloos traject echt lijfelijk (slaap weg, bloeddruk omhoog, immuunsysteem over de zeik), dus dat rekken is niet alleen politiek maar ook gewoon extra schade. en als ze transparant willen zijn: publiceer minimaal de tijdlijn + welke beslissingen op welk niveau zijn genomen, zonder dat “operationele details”-rookgordijn elke keer.

twee jaar is echt veel te laat, maar wat mij vooral stoort is dat ze het framen als “juridische verplichting” en klaar; als je serieus bent zet je er meteen een harde deadline op en zeg je ook wat er gebeurt als er wél fout is gehandeld (disciplinair, vervolging, compensatie), anders blijft het een procesje zonder gevolgen waar niemand beter van wordt.

ja sorry maar “juridische verplichting” klinkt alsof de advocaat pas na 2 jaar zei: jongens we moeten nog ff een vinkje zetten… ik hoorde van een klant (oud-militair) dat in zo’n situatie normaal meteen alles vastgelegd wordt met logs/beelden, dus als ze nú nog zitten te puzzelen is het óf slordig as hell óf er moet iets onder ’t tapijt blijven, en intussen kan die familie weer opnieuw beginnen met rouwen.

het probleem is dat “intern onderzoek” in een oorlogssituatie zonder vaste audit-trail gewoon een black box wordt: als je niet meteen alle sensor-data, radiologs, target-approval en munitie-ID’s veiligstelt in een forensisch dossier, dan kun je na 2 jaar altijd zeggen dat het niet meer te reconstrueren is. de oplossing is dat je dit als infrastructuur inricht: automatische logging + bewaarplicht + externe ketencontrole (desnoods alleen op proces, niet op tactiek), anders blijft het draagvlak weg en is het voor nabestaanden vooral stempels zetten op een leeg mapje.

“Juridische verplichting” is ook zo’n lekker elastisch begrip: pas als NGO’s en VN duwen komt die plicht ineens bovendrijven — oh ja want zonder druk was het blijkbaar niet uitzonderlijk genoeg. En ondertussen blijft het Westen wapens/handel leveren en doet alsof accountability een intern HR-procesje is; zolang die politieke dekking er is, is zo’n onderzoek vooral theater met een stempel erop.

Twee jaar later “intern onderzoek” is vooral: we hebben eindelijk een dossiermapje gemaakt omdat het juridisch moest, maar wat mij stoort is dat niemand het heeft over iets heel simpels: in moderne oorlogsvoering is alles gelogd, elke missie heeft tijdstempels, target packs, BDA, radioverkeer, noem maar op, dus als ze écht willen kun je binnen een week reconstrueren wie wat zag en wie groen licht gaf. Als dat nu ineens “complex” is, dan is het óf bewust traag gemaakt óf die administratie is een puinhoop, en allebei is onacceptabel als er een kind van 5 doodgaat. En dat hele “proportionaliteit” gelul: prima, maar begin eens met de basisvraag of ze überhaupt wisten dat daar een auto met burgers reed en waarom er geen abort-call kwam, want dat is waar een professioneel leger zich op laat afrekenen.

klopt dat intern onderzoek nog steeds beter is dan helemaal niks, maar als het echt “juridische plicht” is: waarom horen we dan pas na 2 jaar dat het loopt en wat is de deadline? zet gewoon een datum neer en geef die familie recht op inzage, anders blijft het een eindeloze procedure waar niemand wijzer van wordt.

Twee jaar “intern onderzoek” en ondertussen gaat het leven gewoon door alsof er niks gebeurd is?? Wie bewaart dan die bewijzen, wie is er verantwoordelijk dat alles niet ineens “kwijt” is, en wat krijgt die familie concreet: excuses, schadevergoeding, namen, of alleen een pdf met zwarte balken?? En als ze straks zeggen “geen fout vastgesteld”, moeten we dat dan maar slikken en door naar het volgende kind in het nieuws?!?!