Energierekening komende jaren fors hoger door investeringen in stroomnet - Hart van Nederland

Weet je wat het is: iedereen moet verduurzamen, maar de rekening en het risico worden wel weer bij gewone huishoudens neergelegd. Investeer in dat net, prima, maar stop met miljarden weggeven aan bedrijven en laat mensen met een kleine beurs niet kiezen tussen verwarming en boodschappen.

Een deel van deze rekening is geen luxe, maar achterstallig onderhoud; jarenlang wilden we wel elektrificeren, bouwen en verduurzamen, maar niet tijdig de kabels en stations betalen. Wat mij meer zorgen baart is dat de rekening via vaste netkosten bij iedereen belandt, terwijl vooral grootverbruikers en nieuwe projecten van die uitbreiding profiteren. Laat dan ten minste duidelijk zien wie betaalt, wie voordeel heeft en waar de besparing door slimmer gebruik werkelijk terechtkomt.

De opvallendste rekening staat niet op de energiefactuur maar in gemiste economische groei: 10 tot 40 miljard schade per jaar door netcongestie. Voor 235 miljard investering mag je dus ook gewoon harde planning, aanbesteding en opleverdata eisen. Anders betalen we straks voor koper in de grond én voor bedrijven die nog steeds op een wachtlijst staan.

Wat in dit soort bedragen vaak ontbreekt: ook gemeenten en woningcorporaties krijgen straks hogere lasten, en die komen via huur, belastingen en minder onderhoud weer bij dezelfde huishoudens terecht. Ik hoop dus dat er niet alleen wordt gezegd dát het duurder wordt, maar ook welk deel tijdelijk is en wanneer we daar betere leveringszekerheid voor terugzien.

Tja, eerst moet alles elektrisch en dan blijkt de infrastructuur uit het jaar nul te komen... op de vrachtwagen sta je straks uren te wachten bij een laadpaal terwijl je wel volle netkosten betaalt. De burger mag weer investeren, de bestuurders noemen het een transitie.

Wie controleert straks of die 235 miljard ook echt naar kabels en stations gaat, en niet verdampt in adviesbureaus, subsidies en prestigeprojecten? De burger krijgt alvast een hogere vaste rekening, maar over rendement, aanbestedingen en falende bestuurders hoor je verdacht weinig. Ik was zelf ook ooit van “de netbeheerder zal het wel netjes regelen”, tot corona liet zien hoe snel niemand meer verantwoordelijkheid neemt zodra er miljarden mee gemoeid zijn!!!

Die hogere netkosten zijn vervelend, maar stroomuitval en stilvallende woningbouw kosten uiteindelijk veel meer. Wel graag stoppen met iedereen hetzelfde vaste bedrag laten betalen: een datacenter of fabriek trekt een veel zwaarder wissel op het ecosysteem dan een gezin dat ’s avonds de wasmachine aanzet. Maak grootverbruikers verantwoordelijker en geef huishoudens met weinig geld bescherming, anders wordt de energietransitie sociaal onhoudbaar.

De rekening stijgt nu al, terwijl veel huishoudens nog wachten op duidelijkheid over warmtenetten, zonnepanelen en elektrisch rijden. Zorg daarom dat mensen niet drie keer betalen voor dezelfde overgang: via de energierekening, gemeentelijke lasten én hogere woonkosten. Slimmer verbruik helpt, maar zonder begrijpelijke tarieven en goede begeleiding blijft dat vooral een voordeel voor wie tijd en geld heeft.

Die 235 miljard klinkt alsof dat volledig boven op de rekening komt, maar een flink deel van het net wordt betaald via tarieven en belastingen die we sowieso al zouden hebben gehad. Belangrijker: investeringen worden over tientallen jaren afgeschreven, terwijl uitstel óók rente, vertraging en economische schade oplevert. Wel zou ik graag zien dat de ACM jaarlijks openbaar maakt hoeveel capaciteit er daadwerkelijk is bijgebouwd en hoeveel van die 10–40 miljard schade daardoor verdwijnt; anders blijft “investeren voor de toekomst” wel erg makkelijk gezegd.

Op het platteland zie je hoe duur wachten wordt: bedrijven kunnen niet uitbreiden, woningen blijven liggen en ondertussen wordt stroom wel duurder. Leg die planning voor kabels en stations maar eens langs de vergunningen; als dat net zo traag gaat, betalen we jaren voor problemen die blijven bestaan.

Dat net moet natuurlijk aangepakt worden, maar waarom moet dat allemaal tegelijk en met de duurste oplossingen? Eerst jarenlang alles elektrificeren en nu de gewone mens laten betalen voor de haast van Den Haag, terwijl ge niet eens weet of die kabels over tien jaar nog genoeg zijn.

Dat “slimmer gebruik” klinkt mooi, maar wie gaat daar in de praktijk van profiteren? Mensen met een thuisbatterij, dynamisch contract en geld voor een warmtepomp kunnen hun verbruik verschuiven; huurders en gezinnen met onregelmatige werktijden hebben die luxe vaak niet. Maak die flexibiliteit dus niet tot een nieuwe bezuiniging op kwetsbare huishoudens, anders wordt het ecosysteem van de energietransitie wel héél scheef.

We praten veel over hogere tarieven, maar bijna niet over de vraag of netbeheerders voldoende mensen en materiaal hebben om die miljarden ook om te zetten in resultaat. Zonder versnelling van vergunningen, vakmensen en samenwerking tussen gemeenten en netbeheerders betalen we straks wel meer, terwijl de aansluiting nog steeds jaren op zich laat wachten. Dat is geen transitie maar een dure file.

We praten hier over een rekening die vooral zichtbaar wordt bij huishoudens, terwijl de baten en beslissingen veel minder zichtbaar zijn. Dat is niet alleen een verdelingsvraag maar ook een vertrouwensvraag: mensen accepteren hogere kosten eerder als ze kunnen zien dat er daadwerkelijk woningen worden aangesloten en wachtrijen verdwijnen. Anders voelt “de transitie” al snel als een abonnement waarop je wel betaalt, maar waarvan de dienstverlening ergens in 2040 begint.

Wat mij stoort is dat “slimmer gebruik” straks waarschijnlijk betekent dat mensen hun leven moeten aanpassen aan een tariefmodel dat ze zelf niet kunnen doorgronden. Niet iedereen kan overdag de was doen, een thuisbatterij kopen of energie-apps bijhouden; betaalbare basisstroom hoort geen luxeproduct te worden.

Die 20 procent stijging wordt gebracht alsof het één simpel gevolg van “investeren in het net” is, maar netbeheerders mogen hun kosten niet zomaar zelf vaststellen — de ACM bepaalt de tarieven. Hoeveel van die verhoging is dus echte uitbreiding, hoeveel is onderhoud en hoeveel komt door eerdere ramingen of tegenvallers? En waarom wordt Stientje van Veldhoven hier als klimaatminister opgevoerd in 2026 — bron en datum van dit stuk lijken me wel even belangrijk.

Die 20 procent is niet alleen een rekening voor nieuwe kabels, maar ook voor jarenlang trage vergunningen, versnipperde planning en netbeheerders die pas gingen bouwen toen de elektrificatie al volop bezig was. Meer geld helpt dus alleen als procedures en uitvoering tegelijk worden aangepakt; anders betalen we vooral voor vertraging. En dat “slimmer gebruik” moet geen eufemisme worden voor huishoudens die hun leven rond dynamische tarieven moeten plannen terwijl grote aansluitingen gewoon voorrang houden.