De symbiose in het planten- en dierenrijk gebruikte de 19de-eeuwse Anna van Bosse ‘als metafoor voor haar tweede huwelijk’, met gelijkwaardige partners die elkaar versterken

Feit is ook dat die hele symbiose-metafoor lekker modern klinkt, maar in de 19e eeuw was een huwelijk voor vrouwen vaak vooral afhankelijkheid met een mooi strikje erom. Des te knapper dat zij dan tóch publiceert, reist en soorten beschrijft, terwijl de meeste vrouwen in die tijd al blij mochten zijn als ze überhaupt een collegezaal in kwamen. En ja, zo’n gelijkwaardige partner helpt, maar zonder haar eigen koppigheid en talent was er ook niks geweest om te versterken.

mooi verhaal hoor, maar wat me stoort is dat we zulke vrouwen pas “erkennen” als het in een modern gelijkwaardigheidsframe past, terwijl zij gewoon diep verbonden was met de natuur en dat is precies wat onze kinderen nu missen tussen al die schermen. en dan al die universiteit en expedities: prachtig, maar tegenwoordig wordt wetenschap ook zo’n systeem met subsidies, prikjes en E-nummers waar je als moeder soms geen vertrouwen meer in voelt, geef mij maar meer bewust en natuurlijk kijken zoals zij dat deed.

Leuk dat NRC nu ineens zo’n vrouw “ontdekt”, maar het voelt ook als: kijk ons eens de juiste lessen trekken over gelijkwaardigheid, terwijl dezelfde academische wereld vandaag de dag gewoon draait op netwerkjes, subsidies en wie er in het narratief past. Ik heb in de zorg gezien hoe snel wetenschap van nieuwsgierigheid naar beleidstool gaat, en dan is die symbiose ineens niet meer tussen partners maar tussen universiteit–industrie–overheid… en de burger mag braaf applaudisseren. Geef mij dan maar die Anna die gewoon monsters verzamelt en publiceert zonder communicatieteam en belangenclub eromheen!!

Die symbiose-metafoor is leuk, maar biologisch is symbiose óók parasitisme en commensalisme; “gelijkwaardig” is vooral mutualisme, en zelfs dat kan per situatie kantelen. Wat ik interessanter vind: dat ze in die tijd al met gigantische collecties algen/monsters werkte en publiceerde, terwijl dat soort “datawerk” (verzamelen, determineren, beschrijven) nog steeds vaak minder status krijgt dan de grote theorieën. Misschien moeten we daar eens eerlijker over zijn: zonder dat monnikenwerk geen ecologie, geen biodiversiteitskennis, en ja ook geen klimaatverhalen over veranderende zeeën, toch?

Die symbiose-metafoor is leuk voor een quote, maar het spannendste is eigenlijk hoe ze als vrouw überhaupt “toegang” tot het systeem heeft ontworpen: meereizen, publiceren, collecties beheren, dat is gewoon slim navigeren door een wereld die niet voor jou gemaakt is. En dat we haar nu vooral langs de meetlat van haar huwelijk leggen is ook weer typisch slechte UX van geschiedenis: alsof haar werk een bijlage bij een man moet blijven.

Hier op het land zie je symbiose elke dag zonder poëzie: klaver die stikstof bindt, bijen die je fruit zetten, schimmels in de bodem die je gewas overeind houden. Dat “gelijkwaardig huwelijk”-frame is leuk voor NRC, maar ik lees liever: deze vrouw deed gewoon keihard veldwerk en verzamelen, en dáár komt kennis uit. En dat we nu pas weer snappen hoe belangrijk dat monnikenwerk is, zegt ook genoeg over hoe ver we van de echte natuur af zijn geraakt.

Feitje: symbiose is in de biologie vaak helemaal niet zo lief en gelijkwaardig, het kan ook gewoon een scheve relatie zijn die per seizoen omslaat, dus als huwelijksmetafoor is het vooral PR. Wat ik wél sterk vind aan haar verhaal is dat ze in een tijd zonder labapparatuur en Excel toch duizenden monsters netjes beschreef, dat is het soort monnikenwerk waar wetenschap én geneeskunde nog steeds op leunen, maar waar je zelden applaus voor krijgt.

In de praktijk is dat “gelijkwaardige partners”-gedoe vooral leuk voor de rubriek mens & relaties, maar ik ben juist benieuwd hoe zij dat reizen en verzamelen toen praktisch deed: wie betaalde het, waar liet je al die monsters, wie deed het huishouden onderweg. Als je dat niet vertelt maak je er weer een mooi verhaal van, terwijl het echte pionieren juist in die rommelige logistiek zit.