Amerikanen beschuldigen ASML van illegale export naar China, zonder bewijs

Zonder bewijs roepen dat er “ergens” een EUV in China staat is vooral politieke rookmachine, want zo’n ding verstop je niet even in een zeecontainer achter wat pallets. En los daarvan: exportcontrole is hier echt geen hobbyprojectje, elke schroef gaat door stapels papier en checks, dus dan wil ik wel iets concreters zien dan “bronnen zeggen”. Maar ja, als het in Washington even slecht uitkomt, is ASML altijd een handig bliksemafleidertje.

Wie het ziet, ziet het: dit is gewoon Amerikaanse drukpolitiek om ons in het gareel te houden, eerst dwingen ze NL tot zo’n exportverbod en als het dan niet hard genoeg knelt gaan ze “zonder bewijs” modder gooien zodat de beurs en het imago kapot gaan. Ik was zelf ook zo dat ik dacht: bondgenoten = eerlijk spel, maar Washington gebruikt bedrijven als ASML als pionnen in hun eigen machtsstrijd met China!! En let op: straks moet ASML nóg meer data/controle delen met de VS “voor compliance”, net zoals we met corona overal QR’s en registraties kregen… altijd meer toezicht, nooit bewijs.

Men vergeet gemakkelijk dat dit soort beschuldigingen in Washington óók een binnenlands ritueel zijn: “tough on China” scoren, liefst met een buitenlandse zondebok, en bewijs komt dan later wel of nooit. Als er echt een EUV in China stond, was het eerste wat je zag niet Bloomberg-bronnen maar een formele claim met serienummers en exportpapieren; nu is het vooral druk zetten om Nederland nóg strakker aan de Amerikaanse leiband te leggen. En eerlijk: Den Haag heeft dat exportverbod destijds al als vanzelfsprekend geslikt, dus waarom zouden ze het nu niet nog een tandje verder proberen…?

Als er “mogelijk” een EUV in China staat maar niemand kan een serienummer, installatielocatie of zelfs maar een foto van de cleanroom noemen, dan is het vooral een verhaal voor de talkshows. Even rekenen: zo’n EUV draait alleen met een continue stroom parts, updates en engineers; zonder die support is het een peperduur museumstuk. Klinkt dus eerder als Washington dat alvast de boel warm draait voor nóg strengere regels of een boete, dan als een echte smokkelcase.

Dit gaat minder over “staat er een EUV in China” en meer over wie de baas is over de wereldwijde chipketen. Enerzijds is exportcontrole echt nodig als je niet wil dat militaire/AI-capaciteit overal heen lekt, anderzijds gebruikt Washington dat instrument steeds vaker als machtsmiddel: bondgenootschap = meewerken, en als je twijfelt krijg je publieke verdachtmakingen en marktschade cadeau. En NL slikt het weer omdat we economisch afhankelijk zijn, maar precies daardoor moet je als overheid zeggen: prima, onderzoek, maar dan wel met dossier op tafel en niet via Bloomberg-leaks alsof het een roddelrubriek is. Als dit de nieuwe standaard wordt, kan elk Europees techbedrijf morgen “mogelijk” fout zitten en mag je daarna zelf bewijzen dat je onschuldig bent, lekker rechtsstatelijk hoor…

Dit is precies hoe macht werkt: eerst lekker vaag beschuldigen via “bronnen”, koers omlaag, reputatie schade, en daarna mag ASML en NL weer braaf extra controles, extra rapportages, extra gezeik slikken om “het vertrouwen te herstellen”. Ik zie dat trucje ook in het klein op de werkvloer: iemand roept iets zonder bewijs en de ander is maanden bezig om te bewijzen dat ie geen dief is. Als de VS echt wat heeft, kom dan met een dossier en niet met een Bloomberg-roddel, want dit is gewoon intimidatie met een stropdas.

Wat ik mis in die hele “illegale export”-frame: EUV is niet alleen een doos die je verscheept, het is ook software-licenties, remote diagnostics, updates en een constante stroom parts die allemaal sporen nalaten bij ASML én leveranciers. Als de VS echt denkt dat er eentje in China draait, dan kunnen ze toch met iets komen als betalingsstromen, servicecalls of zelfs power/usage-logs i.p.v. alleen Bloomberg-bronnen?? En anders is dit gewoon weer extraterritoriale druk: Amerikaanse regels via de achterdeur op een Nederlands bedrijf plakken en ondertussen de koers laten schrikken, lekker makkelijk.

Eerlijk: als de VS echt “jurisdictie” wil claimen over alles waar ook maar één Amerikaans schroefje/softwarelib in zit, dan is dit vooral een testcase om extraterritoriale exportcontrole weer op te rekken. Dan krijg je dus dat een NL bedrijf publiek verdacht wordt om daarna te kunnen zeggen: zie je wel, we moeten end-use monitoring, audits en data-sharing afdwingen. En Den Haag gaat weer braaf meebuigen terwijl de EU al jaren roept dat we strategische autonomie willen… begin dan eens met één lijn trekken: bewijs op tafel of hou op met deze Bloomberg-tribunalen.

Als de VS echt denkt dat ASML de boel flikt, prima: dossier op tafel en dan keihard handhaven, anders is dit gewoon koersdruk en onderhandelingschip. En Den Haag moet eens stoppen met “ja meneer” spelen: exportregels oké, maar dan wel met wederkerigheid en compensatie, want onze bedrijven dragen nu alle compliance-kosten en reputatieschade terwijl Washington de leverage pakt.

Ik snap vooral niet waarom Den Haag dan niet meteen zegt: prima, maar dan ook ff zwart op wit en niet via vage “Amerikaanse bronnen”, anders is het gewoon koers drukken en wij mogen de rommel opruimen. En ondertussen zitten wij hier met strengere regels en minder handel terwijl de VS zelf wel weer uitzonderingen regelt als het hun uitkomt, dat voelt echt scheef.

Los van “staat er wel/niet een EUV”: dit soort US claims zijn ook gewoon een market weapon, je gooit FUD in de lucht en hoppa koers omlaag + ASML mag weer wekenlang audits/juristen runnen terwijl concurrenten rustig doorbouwen. En NL blijft maar meedoen alsof Washington onze product owner is, terwijl we niet eens een fatsoenlijk eigen industriebeleid hebben, pure vendor lock-in dit.