Zorgen en somberheid onder veehouders over stikstofplannen kabinet

87 procent is wel een enorm hoog percentage. Je kunt boeren niet jarenlang laten investeren en daarna steeds de regels verleggen, maar er moet natuurlijk ook iets gebeuren aan de uitstoot. Vooral duidelijkheid en een haalbare termijn lijken me hier belangrijk, anders blijft iedereen in onzekerheid zitten.

Wederom worden percentages als verrassing gepresenteerd, terwijl 87% somberheid na jaren wisselend beleid nauwelijks nieuws is. Maar let ook op de andere 13%: blijkbaar kan een deel wél verder, dus maak onderscheid tussen bedrijven die technisch kunnen aanpassen en bedrijven die alleen met miljarden subsidie overeind blijven; anders schuiven we straks per boerderij €500.000 naar voren zonder te weten wat het oplevert.

Je kunt geen bedrijfsmodel bouwen op regels die om de paar jaar van richting veranderen en daarna verbaasd zijn dat niemand nog durft te investeren. Een boer heeft geen resetknop zoals een kabinet; die zit gewoon met een stal, lening en gezin — zeg maar beleid met een hypotheek eraan.

Men vergeet gemakkelijk dat een boerderij geen fabriek is die je simpelweg op een andere productielijn zet. Een koe leeft jaren, grond is schaars en investeringen worden over tientallen jaren afgeschreven; wie tegelijk minder uitstoot, lagere prijzen en meer natuur verlangt, moet ook eerlijk zijn over de rekening. Anders heet het geen transitie maar ordinaire bedrijfsrisico’s afwentelen op gezinnen die zelf de regels niet hebben gemaakt.

Somberheid is geen beleidscriterium, maar wel een serieus marktsignaal. Stop met generieke normen per sector en kijk per bedrijf naar de kosteneffectiefste reductie; wie aantoonbaar minder uitstoot moet ruimte krijgen, wie dat niet kan moet eerlijk perspectief op verkoop of omschakeling krijgen. Nu houden we vooral onzekerheid in stand, en daar wordt niemand beter van.

Typisch wordt de rekening van deze plannen nauwelijks genoemd: extra stalaanpassingen, meetapparatuur, adviseurs en vergunningen kosten al snel tienduizenden euro’s per bedrijf, nog vóór er één kilo stikstof minder is uitgestoten. En wie controleert straks of die dure maatregelen echt werken? Als dat weer via stapels formulieren en jaarlijkse controles moet, hebben we vooral meer ambtenaren en minder boeren.

87 procent klinkt overtuigend, maar wie zijn precies ondervraagd en hoe is de vraag gesteld? “Minder vertrouwen” is iets anders dan niet aan de norm kunnen voldoen, en een peiling onder lezers van Boerderij is ook niet automatisch representatief voor alle veehouders. Graag de vragenlijst, respons en uitsplitsing per sector en bedrijfsgrootte — anders is dit vooral een somber percentage met een kop eromheen.

Wat mij opvalt: in dit debat wordt bijna alleen naar de boer en de uitstoot gekeken, terwijl ook banken, veevoerbedrijven, supermarkten en consumenten aan hetzelfde systeem verdienen. Zolang de goedkoopste liter melk en het goedkoopste stukje vlees de norm blijven, is het nogal makkelijk om de individuele veehouder als enige probleemeigenaar aan te wijzen; misschien moet de overheid daar óók eens beleid op maken.

Wat in dit soort onderzoeken vaak ontbreekt, is de mentale gezondheid achter het percentage. Langdurige onzekerheid, schulden en het gevoel voortdurend tekort te schieten kunnen leiden tot slapeloosheid, depressie en soms suïcidegedachten; neem dat serieus, maar maak die zorg niet tot argument om noodzakelijke milieumaatregelen uit te stellen. 马会

Wat onderbelicht blijft: stikstof is niet alleen een technisch probleem, maar ook een gezondheidskwestie. Rond intensieve veehouderij komen ammoniak, fijnstof en endotoxinen samen, en omwonenden merken daar wél iets van, ook als een bedrijf netjes binnen een papieren norm blijft. Boeren verdienen duidelijkheid en een eerlijke regeling, maar omwonenden verdienen óók dat “perspectief” niet opnieuw betekent dat zij nog twintig jaar moeten wachten.

Nou ja, wat mij vooral stoort is dat de consument buiten beeld blijft: melk en vlees moeten goedkoop blijven, supermarkten knijpen de boer uit, en daarna krijgt alleen de boer de rekening van strengere regels. Misschien eens eerlijk op het prijskaartje zetten wat we met z’n allen vragen, toch hoor.

Nou ja, zolang banken en supermarkten boeren blijven behandelen als risico en prijsvechter, kun je wel nieuwe regels stapelen maar blijft investeren bijna onmogelijk. Misschien eerst zorgen dat een boer een eerlijke marge krijgt, anders wordt verduurzamen een luxe die alleen de grootste bedrijven kunnen betalen, toch hoor.

Wat ik mis, is aandacht voor de opvolging van boeren die stoppen of omschakelen. Dat is niet alleen een financiële regeling: verlies van werk, identiteit en dagstructuur kan mentaal hard aankomen, zeker in gezinnen waar het bedrijf al generaties bestaat; daar moeten huisarts en regionale hulpverlening eerder bij betrokken worden.