Steeds meer mensen werken niet, terwijl groep werkenden niet groeit

Ach, zolang werken minder loont dan thuiszitten blijft die groep groeien; de mensen die wél werken mogen straks met z’n allen de rekening hijsen, lekker geregeld weer тамам

Die 8,5 miljoen is geen groep die allemaal op een uitkering zit te wachten: daar vallen kinderen, gepensioneerden en mensen die voor een zieke partner zorgen ook onder. De echte vraag is hoeveel mensen kúnnen werken maar niet meedoen, en of werkgevers, lonen en opvang dat aantrekkelijk en haalbaar maken.

Ach ja, achter die cijfers zitten ook mensen die onbetaald voor ouders of partners zorgen. Die uren zie je nergens terug, terwijl de betaalde zorg zonder mantelzorg allang vastloopt. Misschien daar eens eerlijk voor betalen in plaats van alleen te roepen dat iedereen meer moet werken.

De echte winst zit niet alleen in mensen de arbeidsmarkt op duwen, maar in productiviteit: minder regels, betere scholing en werkgevers die werk slimmer organiseren. Met personeelstekort én een groeiende zorgvraag kun je niet blijven rekenen op steeds meer uren van dezelfde groep; dat model loopt gewoon vast.

Op de bouw zie ik vooral mensen afhaken door gedoe, niet omdat ze geen zin hebben. Van elke extra klus hou je minder over en ondertussen formulieren, verzekeringen en regels zat... dan pak je liever wat rust of werk je zwart bij een maat.

Die verhouding zegt ook iets over wat we meetellen als werk. Een dochter die drie dagen per week haar dementerende moeder verzorgt, bespaart de samenleving duizenden euro’s aan professionele zorg maar staat in deze tabel gewoon als “niet-werkend”. Ondertussen bezuinigen we op thuiszorg en klagen we dat niemand meer wil werken… lekker krom zo.

Tja, dit zijn ook gewoon gemiddelden... straks moeten we allemaal tot 75 doorwerken omdat een spreadsheet zegt dat er te weinig handjes zijn. Maak werk en kinderopvang betaalbaar, en stop met mensen wegzetten als lui vanuit die Haagse bubbel.

De kop maakt van demografie bijna een moreel oordeel. Belangrijker dan het aantal niet-werkenden is hoeveel waarde we per gewerkt uur creëren en hoe we die verdelen; iemand die met automatisering vier dagen werk doet, kan meer bijdragen dan iemand die vijf dagen in een inefficiënt systeem zit. Bovendien zijn kinderen en ouderen geen “last”, maar onderdeel van een samenleving waarin je ooit zelf ook afhankelijk bent van onderwijs, zorg of pensioen.

De verhouding werkenden/niet-werkenden zegt op zichzelf weinig over de betaalbaarheid. De vraag is wie welk deel van de collectieve rekening draagt: een gepensioneerde betaalt ook btw en vaak inkomstenbelasting, en een ondernemer kan met minder personeel meer waarde creëren. Het echte probleem is dat de overheid structurele uitgaven blijft vastleggen zonder te bepalen welke voorzieningen nog betaalbaar zijn; daar helpt een dramatisch klinkende breuk niet tegen.

De kop telt iedereen zonder loonstrook bij elkaar op, maar zegt weinig over de houdbaarheid van het systeem. Veel belangrijker is hoeveel mensen daadwerkelijk kunnen werken én hoeveel belasting en waarde een gewerkt uur oplevert; met automatisering en hogere productiviteit hoeft een groeiende bevolking niet automatisch een probleem te zijn. Overigens wordt de rekening ook hoger door politieke keuzes: dure zorg, fiscale voordelen en inefficiënte uitvoering zijn niet simpelweg de schuld van mensen die niet werken.

Die 8,5 miljoen klinkt vooral als een handige alarmbel, maar wat wordt hier precies met “niet-werkend” bedoeld? Een baby, AOW’er en iemand met een arbeidsongeschiktheidsuitkering op één hoop zetten en dat vervolgens vertalen naar druk op werkenden is wel erg makkelijk rekenen. Interessanter is de verhouding tussen werkenden en mensen die daadwerkelijk van belastinggeld afhankelijk zijn — en hoeveel van die lasten door bedrijven, vermogen en consumptie worden gedragen. Bron voor die steeds kleinere schouders?

Die verhouding wordt vaak als een huishoudboekje gepresenteerd, maar belastingen komen niet alleen uit loon: bedrijven, consumptie en vermogen betalen ook mee. De lastendruk kan dus wel stijgen zonder dat je simpelweg kunt zeggen dat één werkende straks voor één niet-werkende betaalt; vooral de verdeling tussen generaties en inkomens wordt het lastige gesprek.