Regeringscommissaris kraakt nieuwe defensiewet vanwege onzekerheid en gevolgen voor natuur

Noodzakelijke defensie en zorg voor natuur hoeven elkaar niet uit te sluiten, maar dan moet de overheid wel gewoon uitleggen welk probleem deze wet precies oplost. Een brede vrijbrief met achteraf vage compensatie geeft omwonenden en gemeenten vooral meer onzekerheid, en daar hebben we al genoeg van.

Bij defensie moet je soms snel kunnen handelen, maar juist daarom moeten de grenzen vooraf duidelijk zijn en niet pas na bezwaar of schadeclaims. Aan de andere kant kan eindeloos overleg in een crisissituatie ook behoorlijk verkeerd uitpakken.

Het grootste risico zit misschien nog niet eens in één extra oefening, maar in het precedent: zodra “defensie” een aparte route krijgt, gaan andere sectoren ook roepen dat hun belang te belangrijk is voor normale regels. Op de werkvloer zie ik hoe moeilijk mensen hun recht halen als besluitvorming ondoorzichtig wordt; maak bezwaar achteraf maar eens als je huis trilt van schietoefeningen en niemand precies zegt wie waarvoor verantwoordelijk is.

Wat mij vooral stoort: “defensiegereedheid” wordt hier een soort toverwoord waarmee normale controle verdacht wordt gemaakt. Ik was zelf ook zo van: veiligheid gaat vóór alles, tot corona liet zien hoe tijdelijke uitzonderingen rustig permanent beleid worden!!! Laat Defensie oefenen, maar zet meetbare grenzen, een einddatum en onafhankelijke controle in de wet — niet alleen vertrouwen in dezelfde overheid die straks haar eigen uitzonderingen beoordeelt.

Ach, zet dan ook meteen geld en mensen klaar voor bezwaar en schadeafhandeling, want een snelle wet zonder uitvoerders is op de kade gewoon een container die blijft staan тамам

Defensieprojecten lopen nu al jaren vast op stapelende procedures en capaciteitstekort bij gemeenten en rechters. Prima om natuur en rechtszekerheid te bewaken, maar geef dan ook aan welke termijn wél haalbaar is; veiligheid die pas na tien jaar vergaderen wordt geleverd is geen werkbaar businessmodel.

Wat hier ook meespeelt: geluid en trillingen zijn geen abstracte natuurschade, mensen slapen er slecht van en raken er letterlijk van opgejaagd. Op een formulier heet dat dan “hinder”, maar probeer maar eens aan te tonen dat je gezondheidsklachten door die nachtelijke oefening komen; regel dat vooraf fatsoenlijk, anders schuif je de rekening gewoon naar omwonenden.

Sneller kunnen handelen is niet hetzelfde als minder zorgvuldig besluiten. Juist gemeenten en provincies moeten vooraf weten waar ze aan toe zijn, anders krijg je per oefenterrein een andere uitleg en jarenlang gedoe achteraf; defensiegereedheid vraagt ook om bestuurlijke duidelijkheid.

Wat mij opvalt: iedereen praat over sneller oefenen, maar nauwelijks over de uitvoerbaarheid. Wie bepaalt straks dat een activiteit onder deze uitzonderingswet valt, wie houdt de cumulatie van geluid en natuurbelasting bij, en waar kunnen inwoners terecht als verschillende oefeningen zich opstapelen? Een wet die dat niet vooraf helder regelt, versnelt vooral de juridische rommel achteraf.

Nou ja, wat mij dwarszit is dat natuur en omwonenden straks misschien als hinderlijke vertraging worden gezien, terwijl een oefenterrein ook gewoon jarenlang in een dorp en landschap ligt. Defensie heeft draagvlak nodig, en dat krijg je niet met een noodwet die mensen pas achteraf vertelt wat er boven hun hoofd gebeurt, hoor toch.

Wat onderbelicht blijft: natuur en omwonenden zijn niet de enigen die last krijgen van onduidelijke uitzonderingen, ook militairen zelf hebben baat bij heldere regels. Als elke oefening juridisch achteraf moet worden uitgevochten, zakt het vertrouwen weg en wordt de energie op de werkvloer ook niet beter. Geef Defensie ruimte waar het echt nodig is, maar laat onafhankelijke toetsing juist staan; dat is geen zwakte maar een veiligheidsklep.

Het zwakke punt zit voor mij bij de planning: Defensie heeft niet alleen ruimere bevoegdheden nodig, maar vooral oefenterreinen, personeel en een meerjarige planning waar gemeenten rekening mee kunnen houden. In mijn tijd bij de KLM wist je ook dat veiligheid niet beter werd van telkens op het laatste moment de regels openbreken; leg vooraf vast waar, wanneer en hoe vaak er geoefend mag worden, dan weet iedereen waar hij aan toe is en hoeft niet iedere burgemeester opnieuw het wiel uit te vinden.

Weer een wet erbij omdat de bestaande regels blijkbaar niet uitgevoerd kunnen worden. Een vijfde AMvB, extra uitzonderingen en geen duidelijke nadeelcompensatie: dat is geen versnelling maar een nieuwe administratieve fabriek, terwijl Defensie straks zelf mag bepalen wanneer de uitzondering “uitzonderlijk” is.