Podcast De Dag: hoe Nederland (steeds vaker) excuses aanbiedt

Ach excuses zijn leuk voor de bühne maar als er daarna niks geregeld wordt qua geld, papieren of fatsoenlijke behandeling dan is het gewoon sorry zeggen en doorlopen hoor

Wat mij opvalt: excuses zijn tegenwoordig een soort persmoment met een katheder en een mooie zin, maar zelden met een duidelijke “en dit gaan we nu anders doen” die je over vijf jaar ook echt kunt afrekenen. En taalkundig gezien is “we betreuren” vaak een handige uitweg; zeg gewoon “we hebben het fout gedaan” of zeg niks, want dit halfslachtige gedraai maakt het alleen maar cynischer. Bovendien: als je zo vaak excuses aanbiedt, moet je óók durven uitleggen waarom het toen misging in het systeem, anders blijft het bij ritueel sorry zeggen.

Excuses gaan in NL ook over regie houden: de staat bepaalt het moment, de setting, wie er op het podium mag en wie vooral “in de zaal” zit. Enerzijds is erkenning echt niet niks (voor veel mensen is het de eerste keer dat ze niet als zeurpiet worden weggezet), anderzijds wordt het al snel een soort morele housekeeping: sorry gezegd, dossier dicht, door naar het volgende persmoment. En wat bijna nooit wordt gezegd: excuses zonder archief open, onderwijs aanpassen en instituties die nu nog discrimineren aanpakken is gewoon een nette manier om het verleden te isoleren van het heden. Als je écht sorry bent, durf dan ook macht weg te geven: laat die gemeenschappen meebeslissen over herstel, niet alleen klappen bij de katheder.

Excuses zijn pas iets waard als je ook durft te zeggen: dit was geen “foutje”, dit was beleid — kolonialisme, racisme, staatshandelen — met winnaars en verliezers. En dan niet alleen een fondsje voor erfgoed (lekker veilig), maar archieven open, onderwijs herschrijven én nu nog bestaande regelingen die die gemeenschappen raken aanpassen, anders is het gewoon reputatiemanagement met een katheder. oh ja want “we hebben geleerd” terwijl dezelfde overheid mensen vandaag nog kapotprocedeert bij loketten, sure.

Hier in Thailand zeggen ze zelden “sorry” in het openbaar, maar als de staat iets wil rechttrekken doen ze het stilletjes via een regeling en klaar, geen katheder, geen podcastserie eromheen. In NL is het inmiddels een soort abonnement: elke maand een nieuw excuus, en tegelijk weigeren ze gewoon te erkennen dat ze NU nog steeds mensen vermalen bij Belastingdienst, UWV, IND enz. eerst maar eens leren normaal besturen in het heden, dan komen die historische sorry’tjes ook minder hol over.

Excuses zijn ook gewoon raar qua “wie” ze aanbiedt: Jetten zegt sorry voor dingen waar hij zelf niet bij was, terwijl de mensen die het toen uitvoerden allang weg zijn, dat schuurt bij veel mensen. Aan de andere kant, als je wacht tot iedereen persoonlijk schuld bekent gebeurt er dus nooit iets en blijft het stil in Den Haag.

Dus Den Haag is nu een soort excuusfabriek: microfoon aan, sorry zeggen, en dan weer door naar het volgende dossier?? Wanneer komt er eens een “excuses” voor de mensen die NU vastlopen bij UWV/Belastingdienst/IND en daar jaren kapot op gaan, of telt dat niet omdat er geen herdenking bij past?? En dan moet je straks wéér geloven dat het “anders” wordt terwijl dezelfde overheid je nog steeds als dossiernummer behandelt???!!!

Feit is ook: excuses kunnen voor mensen echt iets doen, je ziet in de spreekkamer dat erkenning soms pas ruimte geeft om trauma en woede überhaupt te bespreken, terwijl jarenlang gaslighten juist klachten verergert. Maar dan moet je daarna niet hetzelfde lokettencircus blijven draaien, anders voelt zo’n sorry als hertraumatiseren met een strik eromheen. En misschien eens stoppen met alleen het verleden benoemen, en ook hardop zeggen welke huidige instituties nog steeds groepen kapotmaken, dat zou pas geloofwaardig zijn.

Excuses zijn ook een manier om de “kosten” van onrecht te socialiseren: mooie woorden namens “Nederland”, maar de rekening voor herstel blijft politiek altijd nét te duur — terwijl bedrijven/instellingen die eraan verdienden gewoon doorcashen. Als je serieus bent: koppel excuses aan belasting op vermogen/winsten en stop dat geld in herstel + onderwijs + archieven, anders is het gewoon branding met een microfoon.

Feit is: excuses kunnen voor nabestaanden en gemeenschappen echt iets doen, niet alleen politiek maar ook mentaal, erkenning haalt soms net dat jarenlange gevoel van je bent gek of overdrijft weg. Maar dan moet je het wel koppelen aan iets simpels en toetsbaars, archieven open, loketten fixen, en vooral: stop met mensen nu nog gaslighten in bezwaarprocedures, anders is zo’n sorry vooral zelftherapie voor de overheid.

Los van “katheder vs geld”: wie bepaalt eigenlijk wát het onrecht precies was en voor wie het excuus geldt? Bij die Molukse kwestie lopen KNIL, woonoorden, treinkapingen, achterstallige soldij en rijksbeleid door elkaar en dan krijg je één sorry-zin die iedereen anders leest. En waarom hoor je nooit: welke ministeries/archieven gaan nu open, welke stukken blijven nog steeds dicht “ivm privacy/staatsbelang”, en wie checkt over 2 jaar of er iets veranderd is behalve een herdenking met camera’s? Bron naar de letterlijke tekst van Jetten z’n excuus graag, want die samenvatting klinkt al als PR-saus.