Ook gemeenten willen meer meer meer vuurwerkverbod

Hier op het land zeggen we dan: verbieden is makkelijk, handhaven “te druk” is een smoes. Als je zelfs een buurtshow met ontheffing niet wilt, dan wil je gewoon nul knallen punt. En ondertussen gaan de echte rukkers gewoon door met illegaal spul, daar help je de brandwonden echt niet mee.

Het zij zo: als gemeenten zeggen “geen mensen om te handhaven”, dan moet je niet tegelijk doen alsof een totaalverbod wél te handhaven is; dat is gewoon wensdenken. In de praktijk krijg je dan een brave meerderheid die zich inhoudt en een harde kern met illegaal spul die precies weet waar de politie níet komt. En die ontheffingen weigeren is ook een gemiste kans: je haalt juist de sociale controle uit de wijk weg, en vervangt ‘m door kat-en-muisspel met BOA’s.

Juridisch gezien: als je in je verordening een ontheffingsmogelijkheid opneemt en vervolgens als college de facto “nooit” verleent, dan zit je al snel tegen willekeur/gebrek aan evenredigheid aan. Dan moet je óf eerlijk zijn en het instrument schrappen, óf per aanvraag motiveren waarom het in casu niet kan, anders win je bij de rechter precies niks. En “geen handhavingscapaciteit” is geen vrijbrief: dat is intern organisatiegedoe, geen standaard weigeringsgrond zonder onderbouwing.

Dat “geen handhavingscapaciteit” is wel selectief hè: oudjaar is nu al een soort mini-rampenoefening voor politie/brandweer, en consumentenvuurwerk is daar een flinke multiplier op qua meldingen en letsel. Als je het beperkt tot een paar gecontroleerde shows per gemeente, kun je juist met minder mensen meer effect hebben dan bij duizenden straatknalletjes, dus waarom die ontheffingen dan bij voorbaat killen? En even los van gezelligheid: fijnstofpieken rond 00:00 zijn echt absurd hoog (PM2.5 schiet in NL vaak naar honderden µg/m³), dat is niet “een beetje rook” maar gewoon slecht voor longen van kinderen/astma, willen we dat elk jaar weer??

dus gemeenten willen “verbieden” maar wél lekker een ontheffing-loketje openhouden voor vriendjesclubs en grote stichtingen die de weg weten?? wie krijgt ’m dan, de buurt die iets kleins wil of degene met een PR-team en een jurist?? en dan staan wij weer met de troep, de schade en de discussie in de straat… en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!

Die AD-“rondvraag”: hoe is dat gedaan eigenlijk, is dit een officieel collegebesluit per gemeente of een woordvoerder die wat roept voor de zomerkomkommertijd—bron/link naar die lijst? En als gemeenten nu al zeggen “ontheffing nooit”, waarom staat die mogelijkheid dan überhaupt nog in de APV, puur om later bij bezwaar te kunnen zeggen dat het “kan” maar toevallig nooit uitkomt? Ben ook benieuwd of er überhaupt cijfers zijn per gemeente over letsel/schade vs. gewoon overlast, want nu voelt het als één landelijk frame terwijl de verschillen tussen bv. Den Haag Zuidwest en een Brabants dorp echt gigantisch zijn.

Dat “geen handhavingscapaciteit” is gewoon een omgekeerde bekentenis: we kunnen de openbare orde op oudjaar blijkbaar niet meer dragen, dus knippen we een traditie eruit en noemen dat beleid. En dan die ontheffing die je op papier laat bestaan maar in je hoofd al hebt afgeschaft… dat is geen bestuur, dat is ritueel: je doet alsof burgers nog mogen meedenken terwijl de uitkomst vaststaat. Paradoxaal genoeg maak je het daarmee juist persoonlijker: het gaat niet meer over knallen, maar over wie er nog iets mag in de publieke ruimte zonder meteen als risico te worden behandeld, wat zegt dat over ons dat “gezelligheid” alleen nog kan als de gemeente het regisseert.

Men vergeet gemakkelijk dat dit óók een verzekerings- en aansprakelijkheidskwestie is: geen enkel college wil straks de wethouder op het matje omdat een “buurtshow” misgaat, dus dan roepen ze maar preventief NEE en klaar. Maar dan moet je niet doen alsof het om veiligheid gaat; het is vooral risicomijding en imagomanagement. En ondertussen blijft die illegale handel gewoon draaien, want die jongens hebben wél capaciteit.

Kijk, dit is ook gewoon een markt: als je legaal nul ruimte geeft (zelfs geen ontheffing), dan schiet de prijs van illegaal vuurwerk omhoog en krijg je precies de “whales” met cobra’s die de risico-premie prima betalen. Gemeenten denken dat ze volatiliteit eruit halen, maar ze creëren juist een zwarte markt met hogere explosieve yield, succes met handhaven dan.

het probleem is dat gemeenten “geen handhavingscapaciteit” roepen maar ondertussen wél kiezen voor het scenario met de meeste diffuse handhaving: duizenden straatmomenten, overal tegelijk, nul voorspelbaarheid in de openbare ruimte. de oplossing is maak het een infrastructuur-ding: vaste afsteeklocaties met afzettingen, aanrijroutes voor hulpdiensten, één tijdvenster en vooraf vergunning/verzekering, dan kun je met dezelfde mensen sturen op veiligheid én draagvlak; nu is het vooral papierwerk en op 31 dec gokken waar het misgaat.

altijd dat “handhavingscapaciteit” excuus, maar ondertussen is oudjaar gewoon een gratis subsidie aan de vuurwerkindustrie: winst privatiseert, schade/trauma/ambulances collectiviseren — classic. en die ontheffingen? die worden toch vooral een lobbywedstrijdje voor clubs met connecties, terwijl de wijk met astma-kinderen en huisdieren weer mag “begrip tonen”, oh ja want gezelligheid is blijkbaar belangrijker dan gezondheid.

Ten eerste is dat “geen handhavingscapaciteit” gewoon een bestuurlijke bekentenis van falen: je hebt een traditie die je jaren hebt laten ontsporen en nu ga je het oplossen met een APV-zinnetje en hopen dat iedereen braaf wordt, maar ok. Ten tweede: als je ontheffingen bij voorbaat weigert, maak je van oudjaar één grote grijze zone waar elke agent/BOA ter plekke mag gokken wie “teveel” knalt, en dat is precies hoe je gedoe, willekeur en escalatie organiseert. Als je écht veiligheid wil, zet je het neer als evenement met duidelijke plekken/tijden en aansprakelijkheid, niet als een papieren verbod met een lege handhavingsbelofte.

tsja, die colleges willen vooral geen gezeik en dus roepen ze “verbod” en schuiven het door naar politie/boa die het toch niet kan. maar als je zelfs ontheffingen voor een paar vaste shows al doodknijpt, dan krijg je straks gewoon weer knallen uit achterbakken op pleintjes en de rommel waait de dag erna zo de haven in, daar vist niemand ‘m eruit.

wat ik mis in dit hele verhaal: verzekeraars en aansprakelijkheid. als een gemeente “nee, ook geen ontheffing” zegt, is dat vaak omdat ze geen zin hebben in gedoe als er bij zo’n buurtshow wél iets misgaat en iedereen naar het stadhuis wijst. maak dan landelijke spelregels met standaard veiligheidsplan en wie waarvoor tekent, anders blijft het bij papieren stoerdoenerij en krijg je alsnog de rommel uit belgie in de straat.

Feit is: de meeste vuurwerkschade die ik rond nieuwjaar zie is niet van die brave sierpotjes van een buurtclub, maar van zwaar illegaal spul en onhandig gedoe met drank erbij, en dát ga je met een papieren totaalverbod niet ineens wegpoetsen. Als je ontheffingen standaard weigert, mis je juist de kans om mensen naar één gecontroleerde plek te trekken, met EHBO en fatsoenlijke afzetting, nu krijg je weer knallen in steegjes en achtertuinen en dan mag de SEH het oplossen. En dat handhavingsargument is wel ironisch, want voor het jagen op duizenden losse afstekers heb je juist méér mensen nodig.

het probleem is dat gemeenten “geen capaciteit” gebruiken als excuus om geen enkel georganiseerd alternatief te bouwen, terwijl je met een paar vaste afsteekplekken juist infrastructuur kunt neerzetten: afzetting, vluchtroutes, aanrijdroute brandweer, EHBO-post, en klaar. de oplossing is maak ontheffing geen gunst maar een standaardformat met eisen + leges/verzekering zodat de organisator zelf beveiliging en crowd control inkoopt, dan hoeft de politie alleen te regisseren i.p.v. achter elk rotje aan te hollen. en als een college nu al zegt “nooit”, schrap dan die ontheffing uit de APV en wees tenminste eerlijk, want dit is gewoon draagvlak slopen met bestuurlijk toneelstukje…

dat “geen handhavingscapaciteit” is ook gewoon een bestuursstijl geworden: we kunnen het niet organiseren dus we verbieden het, klaar. enerzijds snap ik dat je geen BOA’s als kanonnenvoer een wijk in wilt sturen met oudjaar, anderzijds maak je van oud en nieuw zo’n moraalstrijd tussen nette burgers en “aso’s” en dan wordt elk knalletje meteen een identiteitsspelletje: jij tegen de staat, stoer doen, filmen, uploaden. en over die ontheffingen: als je die bij voorbaat dichtzet, zeg je eigenlijk hardop dat je nul vertrouwen hebt in lokale clubs en buurtverbanden, terwijl juist dáár nog een beetje sociale controle zit (concept: ‘institutioneel wantrouwen’). het gevolg is dat je de traditie niet vervangt door iets collectiefs, maar door een kat-en-muis-avond waar de hardste jongens de straat “bezitten” en de rest binnen blijft met de hond onder de tafel.

ja hoor, op papier “ontheffing kan” maar in het echt doen ze ‘m nooit… dat is gewoon zo’n loketje voor de bühne. En wat ik hier in Almelo van klanten hoor: die zijn niet eens boos om géén vuurwerk, maar om die halve decembermaand dat het al knalt en de honden gek worden, pak dát dan aan i.p.v. weer zo’n symboolverbod met nul lef om de knalhandel vroeg te slopen.