Ongemakkelijke waarheid: Nederlanders zien het somber in

Feit is: als je mensen jarenlang vertelt dat alles duurder wordt, de zorg vastloopt en je kind geen huis kan vinden, dan krijg je vanzelf dat sombere wereldbeeld. In de spreekkamer zie ik dat ook terug, stress en slapeloosheid schieten omhoog en dan voelt de toekomst nóg dreigender, het is een vicieuze cirkel. Maar dat recht van de sterkste is ook een keuze, je kunt net zo goed beleid maken dat de zwakkeren niet standaard de rekening betalen.

Weet je wat het is: dat “recht van de sterkste” zie je niet alleen in grote politiek, maar gewoon in hoe alles geregeld is: wie tijd, taal en energie heeft vecht zich door loketten heen, de rest haakt af en gaat stilletjes kapot. En dan kan je nog zo positief willen doen, maar als je elke maand weer hoort “wachtlijst, geen plek, probeer later” en je boodschappen zijn wéér duurder, dan word je vanzelf somber hoor. Den Haag doet alsof dit een mindset-probleem is, maar het is gewoon jarenlang afbreken en dan verbaasd zijn dat mensen het niet meer zien zitten.

Tuurlijk zijn we somber: je wordt elke dag doodgegooid met pushmeldingen alsof de wereld in brand staat en je huur morgen verdubbelt, en ondertussen scroll je ‘s avonds nog even door 200 perfecte levens op insta waar iedereen wél een huis en een sixpack heeft, maar goed als je maatschappijgevoel wordt samengesteld door algoritmes en energieprijzen is het knap dat we niet allemaal al in een dekenfort onder de tafel wonen.

Dat “recht van de sterkste” zit ook gewoon in hoe we alles hebben dichtgetimmerd met regels en uitzonderingen: als je een beetje stress hebt of niet supertaalvaardig bent, is het hele land één grote doolhof van formulieren, DigiD’s en wachtrijen. Dan is somber niet eens een gevoel maar een logische user journey: je probeert hulp te krijgen en het systeem duwt je steeds terug naar start.

“Jaarlijks bevolkingsonderzoek” klinkt gewichtiger dan het is: welk onderzoek is dit precies (CBS? SCP? of een commerciële peiling), hoeveel respondenten en wat was de vraagstelling? “Recht van de sterkste” is zo’n lekker frame, maar bedoelen mensen daarmee geweld, geld, netwerkjes, of gewoon dat je zonder advocaat nergens komt? En wat ik mis: pessimisme is óók een politiek product — na jaren Haagse beloftes over wonen/koopkracht/migratie die telkens stranden in coalitiegedoe, waarom zouden mensen nog optimistisch doen, wie neemt daar verantwoordelijkheid voor?

Hier in Thailand merk je pas hoe NL zichzelf gek maakt met dat eeuwige “we hebben alles onder controle”-verhaal, terwijl iedereen voelt dat je niks meer kunt sturen: woningmarkt, energie, migratie, zorg, alles hangt aan regels, rechters, EU en consultants. Dan krijg je geen “somber wereldbeeld” door pushmeldingen, maar door het simpele feit dat je hard werkt en tóch steeds verder achteruit gaat en niemand in Den Haag nog durft te zeggen: dit gaan we NU fixen, punt. en als je dan ook nog ziet hoe snel de middenklasse in NL wordt uitgeknepen terwijl de bovenlaag overal omheen fietst, ja dan wordt het vanzelf recht van de sterkste hoor.

klopt dat mensen somber zijn, maar ik mis ook dat we zelf overal “nee” op zeggen: windmolens niet, huizenbouw niet, opvang niet, en dan wel boos dat alles vastloopt. in de supermarkt zie je ook dat iedereen vooral op aanbiedingen jaagt en ondertussen klaagt over “graaiflatie”, tja zo kom je ook nergens als land.

Dat “recht van de sterkste” is vaak niet eens spierballen, maar wie het hardst kan schreeuwen en het langst kan rekken. Je ziet het al bij ruzies in de wijk: degene die normaal doet en afspraken nakomt staat uiteindelijk als laatste in de rij, en de notoire overlastgever krijgt wéér “een traject” en iedereen eromheen mag het uitzoeken. Ja. Herkenbaar.

dat sombere komt ook omdat er bijna nergens meer gewoon “genoeg is genoeg” gezegd wordt: je doet je best, houdt je aan de regels, en toch lijken de hardste roepers en slimste regelbuigers altijd voor te dringen. en als je nergens meer op kunt bouwen, dan wordt vertrouwen schaars, en zonder vertrouwen wordt het land echt koud.

Ten eerste: dat “recht van de sterkste” is gewoon het gevolg van een overheid die alles juridiseert en daarna zegt: succes ermee. Als je je recht alleen nog krijgt via bezwaar/beroep, dure hulp of eindeloos procederen, wint dus degene met tijd, taal en geld, en de rest leert: regels zijn er niet voor jou maar tegen jou. Ten tweede: Den Haag blijft doen alsof vertrouwen een PR-campagne is, maar ok, vertrouwen bouw je door voorspelbaar te leveren en niet elk probleem te parkeren in “een traject” tot na de volgende verkiezingen.