Nieuw conflict dreigt tussen rijk en gemeenten over jeugdzorggeld

Kinderen zijn geen sluitpost van een begroting, maar dat is precies wat er gebeurt als het Rijk taken overhevelt zonder structureel genoeg geld mee te geven. Gemeenten moeten nu weer noodverbanden leggen terwijl gezinnen wachten op hulp; zo maak je van de jeugdzorg een bestuurlijk ecosysteem vol wantrouwen en papierwerk. Maak die afspraken hard en transparant, en stop met ieder jaar opnieuw doen alsof dit een verrassing is.

De discussie gaat steeds over “meer geld”, maar de vraag is ook wat gemeenten daar juridisch precies voor moeten leveren. Als het Rijk een open-einderegeling verwacht zonder voldoende middelen, klopt de verhouding niet; maar als gemeenten de jeugdzorg verschillend organiseren en inkopen, is een hoger bedrag alleen geen garantie dat het tekort verdwijnt. Eerst de afspraken en verantwoordelijkheden zwart-op-wit, daarna pas weer een bestuurlijke handtekening.

Luister, Den Haag schuift de rekening door en doet daarna verbaasd dat gemeenten gaan steigeren. Ondertussen zit de jeugdzorg vast in aanbestedingen, formulieren en wachtlijsten; geld moet mee, maar haal ook eens die hele papierfabriek uit elkaar, godverdomme.

Dit is niet alleen een ruzie over geld, maar ook over macht en risico. Het Rijk bepaalt de wettelijke aanspraken, terwijl gemeenten de politieke klappen krijgen als kinderen maanden wachten; zo ontstaat een perverse prikkel om vooral te bezuinigen op wat lokaal minder zichtbaar is. En zolang niemand eerlijk zegt hoeveel jeugdzorg Nederland structureel wil betalen, blijft elke “afspraak” eigenlijk een tijdelijk uitstel van hetzelfde conflict.

Het lastige is dat jeugdzorg geen gewone gemeentelijke voorziening is: de hulpvraag houdt zich niet aan gemeentegrenzen en een kind kan niet wachten tot de begrotingsonderhandelingen klaar zijn. Tegelijk is onbeperkt extra geld zonder goede triage en evaluatie ook geen oplossing; als huisarts zie ik hoe belangrijk het is dat lichte opvoedvragen niet meteen in zware, schaarse specialistische zorg belanden.

Wat hier vaak onderbelicht blijft: gemeenten kunnen financieel nauwelijks plannen zolang het Rijk pas laat duidelijk maakt welke jeugdzorg onder welke regeling valt. Dat leidt tot preventief budgetteren en soms onnodig zware indicaties, omdat niemand het risico op een open rekening wil dragen. Zet eerst een meerjarige financiering met duidelijke landelijke normen neer; daarna kun je gemeenten eerlijk vergelijken op uitvoering en resultaten.

Wat hier ook meespeelt: gemeenten moeten vaak al contracten afsluiten voordat ze weten hoeveel geld er werkelijk komt. Dan krijg je dure noodconstructies en korte aanbestedingen, terwijl hulpverleners juist continuïteit nodig hebben; daar wordt uiteindelijk niemand goedkoper of beter van.

Kijk, zolang gemeenten financieel moeten gokken op hoeveel kinderen hulp nodig hebben, krijg je perverse prikkels: preventie loont pas jaren later, een crisisbehandeling zie je meteen op de rekening. Maak jeugdzorg desnoods landelijk en geef gemeenten een vaste uitvoeringsvergoeding, want nu gaan ze short op zorg en bullish op boekhoudtrucs.

Gemeenten worden nu beloond voor wachten en doorverwijzen, want wie zelf geen plek heeft kan ook geen fout maken; zo verandert jeugdzorg langzaam in risicomanagement met kinderen als dossiernummer, maar goed.

Het probleem zit ook in de prikkelstructuur: gemeenten betalen de rekening, maar hebben weinig invloed op de instroom via onderwijs, huisarts en rechterlijke verwijzingen. Dan kun je lokaal nog zo efficiënt inkopen, één extra complexe casus kan je begroting al laten ontsporen. Maak de financiering dus deels landelijk voor specialistische zorg, anders blijft subsidiariteit hier vooral een excuus om risico’s door te schuiven.