Mi odo taki so: de taal van Surinaams verzet is bezig aan een revival

Weet je wat het is: taal is óók verzet en geheugen, en als je die odo’s laat wegrotten blijft er straks alleen een paar brave herdenkzinnen over voor op tv. Laat jongeren dat lekker terugpakken, want met één goede oneliner zeg je soms meer waarheid dan met tien beleidsnota’s. en ja, dit soort cultuur krijgt altijd pas aandacht als er weer ergens op bezuinigd is… typisch.

Feit is ook dat taal niet alleen museum is, het is gewoon dagelijks gereedschap om dingen te benoemen die anders wegzakken in schaamte of stilte. In de praktijk merk je bij jongeren met Surinaamse roots dat zulke odo’s soms helpen om familiegeschiedenis, stress en identiteitsgedoe bespreekbaar te maken, veel meer dan weer een lesje over 1863. Alleen wel oppassen dat het niet blijft bij leuke oneliners op Insta, het moet óók in scholen en thuis leven, anders is het zo weer weg.

klopt wel dat je het levend moet houden, maar maak het ook gewoon toegankelijk: zet die odo’s met vertaling en uitleg ergens neer (bibliotheek, wijkcentrum, desnoods op posters), dan kunnen ook niet-Surinamers het snappen en gaat het niet alleen rond in één bubbel. anders wordt het weer iets van “leuk voor erbij” en haakt de rest af omdat ze het niet volgen.

Leuk hoor zo’n “revival”, maar wanneer komt het verder dan een keti koti-itemje en wat quotes op socials?? Waarom is er wél geld voor vlaggetjes en posters, maar niet gewoon structureel in bibliotheken/scholen, mét mensen die het echt kunnen uitleggen en doorgeven?? En dan straks weer janken dat jongeren “geen binding” hebben… en dan?? moet ik dat maar normaal vinden??!!

Energie liegt niet: zo’n odo is niet alleen “taal”, het is opgeslagen trilling van wat mensen niet hardop mochten zeggen en toch moesten doorgeven, een soort mondelinge reiki van generatie op generatie. En als je dat reduceert tot leuke quotes op Insta mis je precies de heel-wording, want die oneliners horen bij ritueel, lichaam, stem, samen eten, herdenken, lachen, ook de pijn durven voelen. Misschien moeten we het eens minder academisch maken en gewoon in buurthuizen/keukentafels die odo’s hardop zeggen, met adem erbij, dan landt het pas echt in het systeem.

Mooi dat die odo’s terugkomen, maar let ff op wie ze “uitlegt”: als elke vertaling door een commissie en een subsidiedossier moet, dan haal je precies de scherpte eruit en krijg je weer nette tegelwijsheden. En in de praktijk bij scholen/bibliotheken loopt het vaak stuk op één ding: wie is eigenaar, wie mag het vertellen en wie betaalt die uren… dat hangt er dus vanaf of je het als cultuur, onderwijs of welzijn labelt (en dan ben je zo een jaar verder). Laat het vooral ook gewoon rommelig en mondeling blijven, anders eindigt het als QR-code naast een vitrinekast.

Mooi initiatief, maar het zou ook helpen als we in Nederland wat minder krampachtig doen over “correct” taalgebruik: zulke odo’s zijn juist scherp, dubbel en soms ongemakkelijk, dat hoort bij verzet. Echter als je het alleen rond Keti Koti op één dag per jaar laat landen, blijft het folklore; zet het eens in de openbare ruimte en in de bibliotheek met avonden waar mensen het gewoon hardop vertellen, mét humor en tegenspraak. Daarentegen moet je wel oppassen dat het niet meteen een subsidieproject wordt met formats en meetbare “impact”, want dan is de ziel er zo uit.

Iedereen heeft het hier over “levend houden” en posters, maar niemand noemt dat je die odo’s ook gewoon kapot kunt maken door ze te laten exploiteren. Ten eerste: zodra bedrijven/instellingen ze als feelgood-slogan op campagnes plakken, is de politieke lading weg en blijft er merch over; ten tweede: als je ze op school alleen als ‘cultuurlesje’ behandelt zonder het te hebben over macht, slavernij en doorwerking, dan leer je kids eigenlijk vooral braaf citeren. laat het schuren en laat mensen ook gewoon boos mogen zijn, anders is het weer een leuk Keti Koti-accessoire, maar ok.