Hard oordeel over nieuwe zelfstandigenwet, mogelijk juist meer onzekerheid bij zzp’ers

Nou ja, meer regels en toch minder duidelijkheid, daar wordt een zelfstandige niet bepaald rustiger van. Als opdrachtgevers uit angst iedereen maar in loondienst nemen, zijn de echte schijnzelfstandigen misschien weg maar zitten de vakmensen zonder werk, lekker geregeld hoor toch.

Het fundamentele probleem is dat ondernemerschap hier als een vinkje wordt behandeld, terwijl de werkelijkheid zich niet aan formulieren houdt. Een zzp’er kan prima meerdere klanten hebben en toch feitelijk onder één opdrachtgever functioneren; andersom kan iemand jarenlang voor één klant werken zonder werknemer te zijn. Zolang de wet vooral vooraf zekerheid belooft over iets wat achteraf uit de praktijk moet blijken, verkopen we geen duidelijkheid maar een administratieve illusie.

Het wordt weer een feestje voor juristen en boekhouders, terwijl de schoonmaker, timmerman of verpleegkundige vooral wil weten: mag ik dit werk doen of niet? Op de werkvloer is het anders dan op papier; een opdrachtgever kan vandaag vrijheid geven en morgen ineens roosters en controle opleggen. En wie draait dan op voor die onzekerheid? Niet de grote bedrijven, maar de zzp’er die maanden op betaling wacht.

De medische sector laat precies zien waar dit mis kan gaan: een zzp-verpleegkundige kan vandaag zelfstandig werken, maar morgen door personeelstekort praktisch in een rooster en team worden getrokken. Dan moet niet alleen de werkende bewijzen dat alles klopt; opdrachtgevers moeten ook verantwoordelijkheid nemen en niet jarenlang goedkope flexibiliteit inkopen om daarna bij de zzp’er de rekening neer te leggen.

De veilige haven klinkt mooi, maar juridisch is vooral de terugvalregeling relevant. Wie er net buiten valt, blijft afhankelijk van een integrale beoordeling achteraf; een vinkje vooraf beschermt dus niet tegen een andere feitelijke uitvoering tijdens de opdracht. Als de wet dat verschil niet oplost, verplaatst zij de onzekerheid slechts van het contract naar de werkvloer.

De wet lijkt vooral zekerheid te beloven aan mensen die al precies in het juiste vakje passen. Maar juist bij tijdelijke opdrachten, vervanging en piekwerk verandert de praktijk voortdurend; dan kan een opdrachtgever achteraf alsnog zeggen dat de zelfstandige zich toch als werknemer gedroeg. En 2028 is wel erg ver weg voor een probleem dat nu al tot opdrachten leidt die niet doorgaan.

De kern wordt misschien vergeten: opdrachtgevers moeten vooraf gewoon beter vastleggen wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe zelfstandig het werk echt wordt uitgevoerd. Nu schuift men die onzekerheid te makkelijk door naar de zzp’er, terwijl een bedrijf dat jarenlang iemand als werknemer aanstuurt ook niet verbaasd moet zijn over naheffingen; daarentegen moeten zelfstandigen die bewust ondernemen niet door een algemene angstreactie hun opdrachten verliezen.