Gemeente akkoord met uitbreiding ASML, provincie maakt uitzondering voor benodigde stikstofvergunning

Eindelijk een gemeente die snapt dat je met “nee tenzij” je eigen banen en belastingbasis wegstreept. Regel die stikstofcompensatie strak en transparant, maar ASML laten stikken is economisch gewoon zelfkastijding; de rest van de wereld wacht echt niet op onze procedures.

Luister, vandaag maken ze “een uitzondering” voor ASML en morgen staat de boer of de bouwvakker weer met lege handen omdat z’n vergunning nét niet past, da’s toch meten met twee maten. Als je dit doet, leg dan meteen uit wie die extra stikstof echt opvangt en wie de rekening krijgt, anders is het weer: winst bovenin en gedonder onderin.

Altijd grappig hoe “stikstof is heilig” ineens buigzaam wordt als er een multinational met lobbyisten aan de deur klopt… en de kleine ondernemer of boer mag ondertussen creperen met z’n mapje papieren. Ik was zelf ook zo dat ik dacht: regels zijn regels, maar na corona zie je toch hoe het gaat: uitzondering hier, spoedwet daar, en de media klappen omdat het “cruciaal voor de economie” is!!! En wie checkt straks onafhankelijk wat er écht extra de lucht in gaat en wie dat weer mag “compenseren” op papier?

Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten dat je met dit soort “uitzonderingen” vooral laat zien hoe kapot het systeem is: blijkbaar kunnen we dus wél iets als we willen, maar dan moet er eerst een bedrijf van wereldklasse aan de bel trekken. Wat mij stoort is dat iedereen nu alleen over stikstof doet, terwijl de echte bottleneck bij ASML net zo goed stroom, water, huisvesting en bereikbaarheid is; als je dat niet tegelijk regelt krijg je een mega-campus die op papier groen is maar in de praktijk het halve gebied vastzet met files, netcongestie en een woningmarkt die nog verder ontspoort. Maak die vergunning dan ook meteen keihard: echte metingen, echte reductie in de regio en niet weer zo’n boekhoudtruc waar straks de rechter wéér een streep door zet en iedereen verbaasd speelt.

Vanuit het buitenland gezien is dit gewoon NL in een notendop: regels zijn keihard tot er een “nationale trots” met exportcijfers komt, dan kan de provincie ineens toveren met uitzonderingen. En let op, straks zitten ze te janken dat de rechter het weer afschiet en dat “niemand het kon zien aankomen”, terwijl je ondertussen wél duizenden expats en arbeidsmigranten aantrekt zonder woningen, stroom en water geregeld te hebben. Hier in Thailand noemen ze dat geen visie maar brandjes blussen met persberichten.

Die “uitzondering” klinkt stoer, maar in de praktijk gaat het vaak om intern salderen, rekenmodellen en een stapel voorwaarden waar je later bij handhaving pas achter komt of het ook echt werkt. En als er één bezwaarclubje naar de rechter stapt en de onderbouwing rammelt, ligt niet alleen ASML stil maar ook de rest van de vergunningen in de regio weer in de wachtkamer. Het zit ’m dus minder in “ASML vs boer”, meer in: durven provincie en gemeente ook echt te meten en in te grijpen als de cijfers straks niet kloppen, of blijft het bij papierwerk.

Hier in Thailand zie je tenminste eerlijkheid: als de overheid een project wil, dan zeggen ze gewoon “we doen het” en klaar, geen toneelstuk met regels die alleen voor de kleintjes gelden. In NL is het nu weer: voor ASML buigen we de stikstof, maar straks mag een boer geen nieuwe stal en een gezin geen huis omdat “de natuur” het niet aankan, en iedereen doet verbaasd dat het vertrouwen in de overheid weg is. En ondertussen wordt Brabant nog voller, duurder en krapper, maar hé, exportcijfers hè… prioriteiten.

Leuk dat iedereen blijft hangen op “uitzondering” en “regels”, maar waar is het verhaal over water en chemie? ASML draait op ultra-schoon water en een hele keten aan PFAS/solvents/afvalstromen; als je dan tóch een fast lane maakt, eis dan ook keiharde randvoorwaarden voor lozingen, hergebruik en monitoring, anders schuif je de ecologische schade gewoon van stikstof naar het volgende dossier en mag de biodiversiteit weer de klap opvangen. En ja, economie is belangrijk, maar een ecosysteem is geen rekensom die je met een vergunning-trucje even reset…

Feit is dat stikstof niet alleen een natuur- of rekenmodelding is, het hangt ook samen met luchtkwaliteit, en die extra NOx/ultrafijnstof merk je in de spreekkamer echt bij mensen met astma/COPD en hartproblemen. Als je dan toch een uitzondering maakt, koppel er harde realtime metingen aan, en een automatische rem als de waarden oplopen, anders krijg je weer papiergroen en praktisch ongezond. En regel meteen die mobiliteit rond de campus, want 10.000 extra auto’s in de spits is óók gewoon “stikstof” plus stress en slaaptekort voor de hele regio.

het probleem is dat zo’n “uitzondering” alleen over stikstof gaat, terwijl de echte showstopper straks de fysieke infrastructuur is: netcongestie, wateraanvoer/lozing, OV/wegen en bouwlogistiek rond Veldhoven, en als je dat niet integraal meeneemt krijg je alsnog stilstand maar dan via files, stroomtekort en een overbelast rioolstelsel. de oplossing is: koppel die vergunning aan harde randvoorwaarden in de keten (aansluitcapaciteit, fasering bouwverkeer, meetbare emissies op de bouwplaats en een bereikbaarheidsplan) en maak het handhaafbaar, anders koop je “economisch belang” met papier en verdampt het draagvlak in de regio heel snel.