Wereldwijd zakt persvrijheid naar historisch dieptepunt, constateert ngo Reporters Without Borders

je voelt dit al jaren aankomen: alles wordt “veiligheid”, “desinformatie”, “haat”, en hup weer een wet erbij waarmee je vooral lastige vragen kunt platwalsen. en dan roepen politici dat de democratie sterk is… maar als je de boodschapper juridisch gaat slopen, krijg je een samenleving die energetisch dichtklapt, mensen gaan fluisteren i.p.v. praten en het wantrouwen gaat door het dak. westerse geneeskunde doet symptoombestrijding, maar overheden doen dat dus ook: pleister op “orde” terwijl de onderlaag gewoon angst en controle is.

het enge is ook dat je persvrijheid niet alleen kapotmaakt met wetten, maar met geld: kranten die omvallen, redacties die half leeg zijn, journalisten die freelancen voor een habbekrats en dan één dure rechtszaak en je bent klaar… en intussen schreeuwt iedereen “doe je eigen onderzoek” terwijl we juist goede, rustige journalistiek nodig hebben om in verbinding te blijven. hoop dat we weer leren: kritiek is geen vijand, het is liefde voor een land dat beter wil zijn.

Feit: persvrijheid sneuvelt niet alleen door wetten, maar ook door het juridisch intimideren met eindeloze procedures en dat werkt net zo verlammend. In de zorg zie je hetzelfde mechanisme bij klokkenluiders, als elke kritische noot meteen wordt geframed als desinfo of reputatieschade, dan gaat iedereen uit zelfbescherming zwijgen. En dan krijg je dus niet minder rotzooi online, maar minder betrouwbare correctie erop.

Iedereen wijst naar wetten en geld, maar ondertussen is de grootste persvrijheidskiller gewoon het publiek zelf: zodra een stuk niet in je favoriete bubbel past is het “mainstream propaganda” en mag de journalist met naam en adres aan de schandpaal, en dan gek opkijken dat redacties liever een veilige TikTok-samenvatting plaatsen dan iemand op pad sturen die daarna doodleuk met 800 dreigmails thuis zit, maar goed vrijheid van meningsuiting is blijkbaar vooral “vrijheid om de boodschapper kapot te maken”.

Wat RSF hier “juridische druk” noemt is vaak gewoon lawfare: politici hoeven je niet te verbieden, ze maken procederen duur en traag en je redactie is al murw voordat er überhaupt een vonnis ligt. En dat zie je óók in de EU zelf, met SLAPP-zaken en vage “staatsveiligheid”-argumenten om bronnen af te knijpen; daarom is die anti‑SLAPP-richtlijn leuk, maar zonder harde nationale implementatie en rechters die het echt afkappen blijft het een papieren tijger. Handel koppelen aan persvrijheid klinkt stoer, maar als je ondertussen binnen de interne markt wegkijkt bij lidstaten die publieke omroepen politiseren, dan is dat gewoon externe moraal en interne lafheid.

Hier in Thailand is persvrijheid ook geen feestje, maar het verschil is: daar doen ze tenminste niet alsof het “voor je eigen bestwil” is. In NL/EU zie je een nettere variant: alles heet desinfo/veiligheid, en ondertussen wordt elk kritisch stuk een compliance-dossier met juristen, AVG, platformregels en “even afstemmen met communicatie” tot het tandeloos is. En dan Den Haag roepen dat ze “de bevindingen volgen” en een dialoog starten… ja joh, nog een werkgroep, daar schrikt een aanklager echt van.