Veel protesten vandaag, maar weinig geloof in invloed op politiek - Hart van Nederland

Dat 74 procent weinig effect verwacht, betekent niet dat protesten nutteloos zijn; politiek reageert vaak pas als een onderwerp lang blijft terugkomen of stemmen kan kosten. Maar een snelweg blokkeren en daarmee hulpdiensten of gewone weggebruikers hinderen, maakt de inhoud wel ondergeschikt aan de irritatie, en daar win je meestal geen extra steun mee.

Een protest hoeft niet meteen beleid te veranderen om invloed te hebben, soms verschuift eerst de publieke opinie en volgt de politiek pas later. Maar bij acties met geweld, racistische leuzen of het bewust negeren van veiligheidsregels gaat die aandacht vooral naar de vorm, en krijgen organisatoren precies het excuus om niet op de inhoud in te gaan.

Dat 74 procent weinig invloed verwacht, zegt ook iets over hoe protesteffect wordt gemeten. Politici hoeven zelden publiekelijk toe te geven dat een blokkade of demonstratie heeft meegespeeld; beleid verandert meestal na maanden druk van protest, rechtszaken, verkiezingen en lobby samen. Wel is er een grens: wie bewust een verbod negeert, moet de boete of straf accepteren, anders wordt “burgerlijke ongehoorzaamheid” gewoon een vrijbrief voor willekeur.

Goh, misschien ligt het probleem ook bij de politiek zelf: als mensen na jaren protesteren nog steeds alleen een ontvangstbevestiging krijgen, haken ze vanzelf af. Dan moet je niet raar opkijken dat steeds meer mensen denken dat stemmen en demonstreren toch niks uitmaakt.

Het panel meet vooral het humeur van Nederland, niet de politieke invloed van protesten. Wie mag bepalen wanneer een actie “gewerkt” heeft: de minister die geen gezichtsverlies wil toegeven, of de wet die maanden later toch wordt aangepast? Dat gezegd: racistische praat over “blanke Arische vrouwen” is geen randverschijnsel maar gewoon een reden om je demonstratie niet te normaliseren, maar ok, zolang er een spandoek staat heet alles blijkbaar een legitiem maatschappelijk geluid.

Wat mij opvalt: dit onderzoek vraagt mensen of protesten invloed hebben, maar niet of ze dankzij protesten anders zijn gaan denken. Dat is een wezenlijk verschil; mijn leerlingen wisten na een goede demonstratie vaak nog niet welk beleid er morgen moest veranderen, maar wel waarom een onderwerp niet langer genegeerd kon worden. Alleen: wie elke keer dezelfde snelweg kiest, maakt van een middel uiteindelijk een gewoonte en verliest daarmee precies de aandacht die nodig is.

Op de werkvloer zie ik vooral wat er ná een protest gebeurt: mensen die thuis de rekening betalen als treinen uitvallen, wegen dichtzitten of een wijk uren wordt afgezet. Hun zorgen verdwijnen daarmee niet, maar ze voelen zich wel opnieuw niet gehoord. Protesteren is een recht, anderen gijzelen voor aandacht is dat niet.

Joa, misschien verwachten we ook te veel van één protest: politiek werkt vaak op schade aan de stembus, niet op wie het mooiste spandoek heeft. Wie invloed wil, moet na de demonstratie ook de buurt in, raadsleden bellen en maanden volhouden; anders is het zondagmiddag lawaai en maandag weer vergeten, sjön.

Tsja, misschien verwachten we tegenwoordig dat een protest meteen beleid oplevert, net als een pakketje de volgende dag. Invloed zie je vaak pas jaren later terug, maar als niemand meer komt opdagen merkt Den Haag vooral dat het stil blijft.

Het zij zo, protesten zijn geen referendum en ook geen vrijbrief om regels naar believen buiten werking te stellen. Maar wie alleen kijkt naar de directe beleidswinst, mist de belangrijkste functie: machthebbers laten zien dat een besluit maatschappelijke kosten heeft. Dat werkt pas als de demonstranten zelf geloofwaardig blijven; wie racistische taal tolereert of willens en wetens een ambulance kan hinderen, maakt het de politiek wel erg gemakkelijk om weg te kijken.