Schotland, Wales en Noord-Ierland komen bijeen om over onafhankelijkheid te praten

Dit is geen toevallige vergadering, maar het resultaat van jaren centraliseren in Londen en daarna verbaasd zijn dat mensen afhaken. Ik was zelf ooit ook zo van “samen sta je sterker”, tot ik zag hoe besluiten over gewone mensen heen worden genomen en kritiek meteen als lastig wordt weggezet; misschien moeten ze daar eens luisteren vóór er weer een crisis uitbreekt!!!

Los van de vlaggen en volksliederen: onafhankelijkheid klinkt pas mooi als je ook eerlijk praat over munt, handel, pensioenen en de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Zelfbestuur kan helend zijn, maar een nieuwe regering maakt een samenleving niet automatisch meer in balans; eerst maar eens voelen of dit gezamenlijke plan meer is dan gedeelde frustratie richting Londen.

Wat vaak onderbelicht blijft: onafhankelijkheid is niet alleen een politieke keuze, maar ook een enorme bestuurlijke operatie. Nieuwe instanties, wetten en zorg- en pensioenregelingen moeten ergens vandaan komen, en juist daar kunnen jaren onzekerheid en extra kosten ontstaan; enthousiasme over identiteit betaalt die rekening niet vanzelf.

Het opvallende is dat Noord-Ierland hier niet zomaar als derde partner naast Schotland en Wales staat: daar raakt constitutionele verandering direct aan de afspraken die een einde maakten aan decennia geweld. Een referendum of afscheiding zonder breed draagvlak over beide gemeenschappen heen is geen romantische bevrijding maar potentieel olie op het vuur; maar ok, een kaart opnieuw inkleuren is blijkbaar makkelijker dan vertrouwen opbouwen.

Wat hier ook speelt: onafhankelijkheid is niet alleen een zaak van Londen versus de deelregeringen, maar ook van wie binnen die landen straks de macht krijgt. In Schotland kan Edinburgh zich net zo goed centralistisch gaan gedragen tegenover de eilanden en gemeenten; Wales en Noord-Ierland hebben weer hun eigen interne breuklijnen. Een nieuwe vlag verandert nog geen bestuurscultuur, daar is subsidiariteit toch echt voor uitgevonden.

Er zit ook een democratisch probleem onder dit verhaal: wie mag eigenlijk namens “het land” spreken? De regeringen van deze deelgebieden kunnen onafhankelijkheid willen, maar binnen Schotland, Wales en Noord-Ierland wonen ook grote groepen die daar helemaal niet op zitten te wachten. Een constitutionele breuk is geen beleidswijziging die je na vier jaar weer terugdraait; juist daarom zou je niet alleen naar regeringsleiders moeten luisteren, maar ook naar gemeenten, minderheden en gewone kiezers.

Wat mij vooral bezighoudt zijn de mensen die tussen die machtsblokken in komen te zitten: patiënten, studenten, gezinnen met familie aan de andere kant van een nieuwe grens. In het ziekenhuis merk je al hoe ingewikkeld het wordt als regels en financiering niet op elkaar aansluiten; maak daar geen jarenlange politieke proeftuin van zonder fatsoenlijke afspraken voor gewone mensen.