Nieuwe gemeentesecretaris van Amsterdam Catrien Lenstra gaat 2500 banen schrappen: ‘We moeten het werk fundamenteel anders inrichten’

2500 banen schrappen en tegelijk zeggen dat de uitvoering zoveel mogelijk wordt ontzien, klinkt wel erg optimistisch. Minder vergaderen en papierwerk kan zeker, maar na jaren van reorganisaties belanden de gevolgen vaak toch bij loketten, handhaving en zorg, terwijl de extra managementlaag gewoon een nieuwe naam krijgt. Sociale veiligheid verbeter je bovendien niet alleen met een andere organisatiestructuur, daar moeten leidinggevenden ook echt op worden aangesproken.

2500 banen is niet alleen een bezuiniging, maar ook 2500 mensen met kennis van systemen, buurten en uitzonderingen die straks weg zijn. Je kunt processen prachtig opnieuw tekenen, maar als niemand meer weet waarom iets ooit zo geregeld is, betaalt de inwoner uiteindelijk de rekening.

Een reorganisatie van deze omvang kost ook gewoon jaren aan energie: mensen zijn bezig met hun positie, procedures en nieuwe organogrammen in plaats van met Amsterdammers. En ondertussen verdwijnen juist de stille functies die data, toezicht en langetermijnkennis leveren; pas als het ecosysteem van de organisatie instort, merkt iedereen hoe belangrijk die waren. Bezuinigen kan nodig zijn, maar doe dan niet alsof 2500 banen schrappen vanzelf “anders werken” heet.

De vraag is hoe hard die 2500 banen juridisch al vaststaan. Zolang college en gemeenteraad de concrete taakkeuzes en begroting niet hebben vastgesteld, is dit vooral een ambtelijke prognose, geen ontslagbesluit. Bij gedwongen vertrek gelden bovendien medezeggenschap, het sociaal plan en de regels voor reorganisatie; “efficiëntie” maakt die procedure niet overbodig.

2500 banen minder, maar blijft het aantal taken dan ook gelijk? Een gemeente kan wel roepen dat alles slimmer wordt, maar vergunningen, afval, jeugdzorg en handhaving verdwijnen niet met een nieuw organogram. Straks mag de inwoner zelf uitzoeken welk digitaal loketje nog open is, lekker efficiënt hoor.

2500 banen weg en toch moet alles sneller... dat is bij ons op de weg ook zo, minder chauffeurs maar wel meer adressen op een dag. De elite noemt dat anders inrichten, de klant noemt het gewoon wachten.

2500 banen schrappen terwijl AI en digitale systemen steeds meer persoonsgegevens verzamelen… wie controleert straks nog of die algoritmes fouten maken en wie belt de burger dan??? EN DAN NOG IETS: “anders inrichten” klinkt leuk tot je bezwaar automatisch wordt afgewezen en er nergens meer een mens zit die verantwoordelijkheid neemt. Kijk zelf maar wie er uiteindelijk profiteert van al die dure consultants en software!!!

Het interessante is dat Lenstra zelf zegt dat de eerste 500 banen zonder politieke keuzes kunnen verdwijnen, terwijl voor de overige 2000 juist wél politieke keuzes nodig zijn. Dan is dit geen neutrale efficiëntieoperatie meer maar een beleidswijziging: college en raad moeten expliciet bepalen welke taken, wettelijke ambities of serviceniveaus vervallen. Anders wordt de gemeentesecretaris de facto verantwoordelijk gehouden voor keuzes die politiek horen te worden gemaakt.

In de salon hoor ik vooral van mensen die bij de gemeente werken dat ze nu al maanden vooral bezig zijn met hun baan proberen te behouden in plaats van hun werk. En ondertussen worden dure externe adviseurs ingevlogen om uit te leggen hoe het allemaal efficiënter moet… tja, daar krijg je de slappe lach van.

Het echte risico zit niet in die 2500 zelf, maar in de vraag of Amsterdam daarna nog kan leveren en controleren. Maak eerst per taak meetbaar wat weg kan en zet de besparing pas daarna in de begroting, niet andersom. Anders is het gewoon een spreadsheet met politieke ambities.

Tsja, 2500 banen schrappen is op papier zo geregeld, maar een gemeente is geen spreadsheet. Wie straks nog weet welke brug, vergunning of buurt niet in het systeem past, blijkt meestal pas onmisbaar als het misgaat.

Je moet ook kijken naar externe inhuur en tijdelijke projecten, want daar kan een deel van die krimp zitten zonder dat het op de formatie zichtbaar wordt. Aan de andere kant kan zelf personeel houden op termijn goedkoper zijn dan steeds dure consultants terughalen zodra de kennis verdwenen is.

Joa, iedereen rekent nu met 2500 minder, maar de echte vraag is hoeveel externe consultants en tijdelijke krachten daarvoor terugkomen. Hebben we in de horeca ook vaak zat gezien: vaste mensen eruit, drie dure adviseurs erin en na een jaar staat de rekening nog steeds op tafel... rustig aan dus.

Ach ja, 2500 mensen minder betekent ook 2500 huishoudens met onzekerheid, en collega’s die het werk van drie man moeten opvangen. Ik hoop dat ze niet alleen naar het organogram kijken, maar ook eens vragen aan de mensen achter de balie waar de ellende echt zit.

De echte test is niet hoeveel mensen eruit gaan, maar of Amsterdam eindelijk per dienst meet wat een aanvraag kost, hoe lang die duurt en wie erop wacht. Zet dat dashboard publiek en automatiseer eerst de rommel; anders is “fundamenteel anders inrichten” gewoon reorganisatie-bingo met 300 miljoen als excuus.

Wat me zorgen baart is de kennis die nergens in een organogram staat: wie een kwetsbare inwoner kent, welke uitzondering altijd misgaat, welke collega je moet bellen als het systeem vastloopt. Die mensen verdwijnen vaak als eerste bij “efficiëntie”, en pas maanden later merk je dat fouten zich opstapelen en iedereen elkaar de schuld geeft.