Meer bevoegdheden voor geheime diensten? ‘We zien om ons heen wat autoritaire machten kunnen doen’

Meer slagkracht is nodig, zeker met Russische cyberaanvallen en sabotage, maar een blanco cheque is geen veiligheidsbeleid. Bulkdata over miljoenen onverdachte mensen door AI laten zeven terwijl toezicht in de praktijk al tekortschiet: dat is vragen om missers én misbruik. Leg vooraf harde grenzen vast, laat een onafhankelijke toezichthouder echt kunnen ingrijpen en maak achteraf openbaar wat er met die bevoegdheden is gedaan; “noodsituatie” mag geen elastiekje worden voor elke politieke crisis.

Ach ja, meer bevoegdheden klinkt altijd stoer tot je eigen telefoon ineens onderdeel van een onderzoek wordt omdat je met de verkeerde mensen contact hebt. Mijn moeder snapt al niks van die digitale wereld; laat staan dat zij kan controleren wat zo’n dienst over haar verzamelt. Veiligheid is nodig, maar gewone mensen moeten niet de prijs betalen voor haast en geheimzinnigheid.

Het echte probleem is niet alleen hoeveel bevoegdheden diensten krijgen, maar wie de infrastructuur en algoritmes controleert — vaak commerciële techbedrijven waar democratische controle al helemaal zoek is. En achteraf toezicht klinkt mooi, maar voor iemand die door een fout model jarenlang als risico wordt gezien komt die correctie misschien nooit; privacy is geen luxe die je pas terugkrijgt nadat de staat zich heeft vergist.

Meer bevoegdheden geven is het makkelijke deel; mensen en techniek vinden die er verantwoord mee werken is de echte bottleneck. Als je signalen niet snel genoeg kunt verifiëren, produceer je vooral false positives en dossiers vol ruis. Simpel: eerst logging, audit en vakmensen op orde, dán pas de volumeknop verder openzetten.

Een dienst die alles mag zien, gaat vanzelf meer zien dan nodig is. Macht trekt grenzen krom. Ook tegen Rusland blijft de overheid gebonden aan recht en geweten.

Het zwakke punt zit niet alleen in de bevoegdheden, maar in de prikkelstructuur: een dienst wordt afgerekend op gemiste dreigingen, niet op honderd onschuldige mensen die onterecht door de molen gaan. Even rekenen: één aanslag voorkomen haalt de krant, duizend foute AI-signalen verdwijnen in een geheim dossier. Dan groeit “voor de zekerheid” vanzelf uit tot beleid.

Ik rij al 30 jaar en weet precies wie er in m’n taxi stapt, maar dat maakt me nog geen veiligheidsdienst. Geef ze betere mensen en snellere samenwerking, niet meteen de sleutel van alle telefoons; anders wordt elke verkeerde grap in de verkeerde groepsapp straks staatsgevaarlijk, jansen.

Een geheime dienst werkt per definitie met informatie die burgers niet kunnen controleren, dus achteraf toezicht is geen luxe maar de enige democratische noodrem. Wat mij opvalt: in het debat gaat het steeds over méér data verzamelen, terwijl je ook kunt investeren in betere internationale samenwerking en snellere analyse van gerichte signalen. Meer informatie is niet automatisch meer veiligheid; soms is het gewoon een grotere hooiberg.

EN DAN NOG IETS: “autoritaire machten” wordt nu wel heel makkelijk als joker gebruikt om hier de achterdeur van de staat open te zetten!!! Wie bewaakt straks de bewakers als geheime diensten met gezichtsherkenning, telefoondata en AI mogen zoeken naar mensen die misschien ooit lastig worden? Eerst waren het terroristen, toen demonstranten en straks iedereen die kritisch tweet… kijk zelf maar wie er altijd van méér macht profiteert!!!

Meer bevoegdheden kan nodig zijn, maar zorg dan ook dat er genoeg mensen zijn die die macht fatsoenlijk gebruiken én controleren. Anders krijgde straks wel een grotere dienst, maar geen veiliger land.

Nou ja, bevoegdheden uitbreiden is zo geregeld, maar weer terugdraaien als de dreiging voorbij is, ho maar. Zet er dus meteen een einddatum op en laat de Tweede Kamer elk jaar gewoon horen wat ermee is gedaan, anders wordt tijdelijk al gauw permanent, toch hoor.

Tuurlijk weer meer macht voor een dienst die vooral bekendstaat om geheim doen en achteraf “oeps” zeggen... Eerst maar eens zorgen dat fouten bij gewone mensen niet jaren blijven hangen en dat iemand persoonlijk afgerekend wordt. Anders is autoritaire macht hier straks niet eens nodig, dan doen we het zelf wel.

Ja jong, vergeet ook de gewone beveiliging niet: gemeente, ziekenhuis en energiebedrijf krijgen nog steeds phishingmails en systemen met achterstallige updates. Een geheime dienst kan wel meer mogen, maar als de voordeur digitaal wagenwijd openstaat hebde daar weinig aan.

Tja, bevoegdheden zat straks... maar wie bewaakt de bewakers als er een fout in zo’n geheim dossier staat? Op de weg krijg je voor een tikfout al een boete, de overheid kan jaren meekijken en noemt het daarna een leerpuntje.

Meer bevoegdheden? Prima, maar wie bewaakt straks de bewakers én de bedrijven die al die data leveren? Toevallig zijn het vaak dezelfde consultants en techleveranciers die aan beide kanten van de tafel zitten; noem dat geen "nationale veiligheid" maar gewoon een verdienmodel met een geheimhoudingsclausule.

Meer bevoegdheden zonder extra budget en gespecialiseerde mensen is gewoon leverage zonder onderpand: op papier indrukwekkend, bij de eerste fout keihard afgestraft. Investeer eerst in analisten, digitale forensics en samenwerking met bedrijven; anders koop je vooral meer data en geen betere veiligheid.

Het juridische probleem wordt hier onderschat: “nationale veiligheid” is geen magische grond waarmee grondrechten verdwijnen. Als de wet bulkdata en AI toestaat zonder duidelijke doelbinding, bewaartermijnen en een rechter die vooraf kan stoppen, wordt bezwaar maken achteraf een wassen neus; maar ok, autoritaire staten bestrijd je niet door zelf alvast vage noodknoppen in te bouwen.