In de schaduw van de macht: zo spelen politiek assistenten juist nu een sleutelrol in Den Haag

ach ja, dus de echte macht zit weer bij mensen waar niemand op stemt en die straks zelf doorrollen naar de top, lekker transparant… met zo’n minderheidsclubje wordt het alleen maar meer achterkamertjes en wij mogen het achteraf “uitleg” noemen.

Transparantie is prima, maar doen alsof PA’s “onverkozen macht” zijn is ook wat simpel: ze zijn in feite de politieke schokdempers die zorgen dat een minister niet elke dag op een Kamermeerderheid klapt. Het echte risico zit ’m eerder in de informatiestroom: als PA’s wél overal mee praten maar er nauwelijks verslaglegging/Woo-spoor is, dan krijg je beleid via appjes en koffieafspraken en kan niemand achteraf reconstrueren wie wat beloofde. Waarom hebben we eigenlijk geen standaard regels voor logging en openbaarmaking van dit soort politieke afstemming, net zoals bij lobbycontacten? In een minderheidsregering wordt dat alleen maar urgenter, want dan is “even een deal fixen” ineens de helft van het bestuur.

ja sorry hoor maar die PA’s zijn vaak de enigen die nog wéten wat er vorige week is afgesproken, ministers wisselen, kamerleden druk druk, en ondertussen loopt zo’n assistent met z’n telefoon de hele dag deals te “managen” zonder dat iemand ’t ooit terug kan lezen… hoorde van een klant die op een ministerie zit dat er soms letterlijk geen notulen zijn, alleen “heb ik met die en die ff kortgesloten”, nou succes met controleren dan 😅

Weet je wat het is: zo’n PA is vaak de enige die nog even “wacht, dit gaat mensen in het land echt raken” durft te zeggen voordat een minister weer een praatbriefje opleest. Maar als die rol zo groot is, maak dan ook gewoon regels: alles wat je afspreekt met lobby/partijen loggen en bewaren, geen ge-app en gefluister en later “kan me niet herinneren”, want daar worden wij buiten Den Haag gek van. En ondertussen wel overal bezuinigen zodat uitvoering en zorg het mogen uitzoeken, maar bovenin groeien de schaduwfuncties vrolijk door… tja.

dat hele “PA’s houden de boel draaiende” geloof ik meteen, maar ondertussen zie ik in de uitvoering elke week beleid dat niemand meer kan uitleggen omdat het onderweg is gladgestreken tot een deal-tekstje. En dan mag de wijkagent, schuldhulp of jeugdzorg het aan de balie komen verkopen aan boze mensen, terwijl die PA alweer door is naar de volgende ‘afstemming’ in een koffiehoek. Als je zo’n sleutelrol hebt: prima, maar maak ze ook keihard aanspreekbaar op wat er is toegezegd en wat er bewust is weggemasseerd, anders is het weer de burger die de klappen opvangt.

Feit is ook dat PA’s vaak de enige zijn die een minister nog even afremmen als er weer een stoer plan ligt dat in de uitvoering totaal vastloopt, denk aan zorg, toeslagen, jeugdzorg. Maar dan moeten ze wel de echte praktijk aan tafel halen en niet alleen Kamer-sentiment en partijbelang, anders krijg je beleid dat politiek klopt en medisch/maatschappelijk gewoon schade doet. En dat hele appjes en koffie-deals gedoe, daar zou je als overheid echt eens volwassen regels voor moeten maken, want achteraf is het altijd geheugenverlies.

Die hele paniek over “onverkozen macht” is ook weer typisch: een minister is tegenwoordig half woordvoerder en half brandjesblusser, dus natuurlijk heb je iemand nodig die de politieke draad vasthoudt en de boel bij elkaar praat, anders staat zo’n departement elke week in de fik. Maar wat mij wél stoort is dat zo’n PA vaak vooral op partijlogica en beeldvorming stuurt en nauwelijks op bestuurlijke degelijkheid, en dan krijg je dus beleid dat nét door de Kamer komt maar in de uitvoering klapt, en niemand voelt zich verantwoordelijk want de minister “wist het niet” en de ambtenaar “heeft alleen uitgevoerd”. In mijn tijd bij de KLM had je voor elke beslissing een duidelijk logboek en checklists, en als er iets misging kon je teruglezen wie wanneer wat heeft besloten; in Den Haag lijkt het soms alsof geheugen en loyaliteit belangrijker zijn dan vastleggen en rekenschap, en dáár gaat het mis.

Nee hè, iedereen doet alsof die PA’s magische schaduwbazen zijn, maar ’t is ook gewoon omdat ministers tegenwoordig meer op tv zitten dan dat ze een dossier lezen. Als ge wil dat dit minder wordt, zorg dan dat die bewindspersonen weer eens vakinhoudelijk iets kunnen en niet alleen maar “beeldvorming” lopen managen met drie spindokters en een PA ernaast.

dus we hebben ministers waar we op “stemmen” via een partij, maar ondertussen wordt het echte spel gedaan door assistenten die nergens op afgerekend worden?? Hoe kan het dat zo iemand later zó makkelijk doorrolt naar Kamer/fractie en dan doen alsof dat “ervaring” is en niet gewoon vriendjespolitiek in pak?? en dan?? moet ik dat normaal vinden dat Den Haag een soort traineeship is voor de volgende lichting macht zonder dat iemand ooit echt iets verantwoordt?!?!

hé jong, die hele discussie over PA's en hun macht, das toch gewoon weer 'n voorbeeld van hoe "ze" achter de schermen de boel regelen... en wat ik me afvraag: wie controleert die PA's eigenlijk?? ik bedoel, als zij de enigen zijn die nog weten wat er echt speelt, wie garandeert dan dat ze niet gewoon hun eigen ding doen?? en wat als die "appjes en koffieafspraken" gewoon 'n manier zijn om de boel te verdoezelen?? geloof jij echt dat "ze" ons alles vertellen wat we moeten weten?? en trouwens, als de aarde nou echt plat is, wie weet dan echt wat er echt aan de hand is in Den Haag?? misschien moeten we eerst onze eigen "kaart" maar eens goed bekijken voordat we anderen gaan vertellen wat ze moeten doen... bewijs maar dat die PA's niet gewoon 'n verlengstuk zijn van "hun" agenda!!!

Ik zeg het al jaren: dit zijn gewoon de “fixers” die alles glad trekken vóór jij het überhaupt mag zien, en dan heet het later netjes “politiek compromis”... Ik heb als ex-verpleegkundige tijdens corona gezien hoe beleid ineens “verschoof” zonder dat iemand verantwoordelijkheid nam, en ik durf te wedden dat dat óók via dit soort PA-lijntjes en appgroepen ging, lekker buiten de WOO om. En ja hoor, daarna rollen ze door naar minister of partijtop, dus je wordt bestuurd door een gesloten kweekvijver waar loyaliteit belangrijker is dan waarheid!!!

Leuk dat ze PA’s “verbindingsofficieren” noemen, maar waarom blijft het dan zo vaag: geen functiebeschrijving, geen formele verantwoordelijkheid, wél onderhandelen en “deals sluiten”? En dat voorbeeld met die bede in de Troonrede: bron/onderbouwing dat twee assistenten dat even “herstelden” in 2002, waar staat dat zwart-op-wit (memo’s, betrokkenen, biografieën)? Als ze echt niet met ambtenaren praten zoals hier staat, hoe loopt die info dan wél het ministerie in zonder dat je precies het toeslagen-probleem (politiek vs uitvoering) opnieuw organiseert? Maar wie checkt dat eigenlijk, los van een paar leuke quotes uit “Haagse wandelgangen”?

Er zit ook een saaie maar belangrijke kanttekening bij: een PA zit bewust buiten de ambtelijke lijn, dus als die “even afstemt” met fracties/lobby is het lang niet altijd iets waar je netjes een dossierstuk van mág maken (want politiek, geen beleid). En dan krijg je dus dat de uitvoering later naar een beslisnota kijkt en denkt: waarom is dit zo krom gekozen?? omdat de echte reden in een appje/halletje zat, en dat is niet eens per se kwaadaardig, maar wel dodelijk voor uitlegbaar bestuur. In een minderheidsconstructie wordt dat alleen maar meer, want dan is de helft van je werk: vandaag regelen dat je morgen niet omvalt.