Haagse Zaken in de Zomer: Wat de essays van Joan Didion blootleggen over het politieke proces

In de praktijk is politiek allang een verhaalwedstrijd, en de media doen vrolijk mee: vandaag “crisis”, morgen “doorbraak”, en intussen verandert er voor gewone lui geen moer. Didion is vast mooi geschreven, maar ik mis in zulke podcasts altijd die simpele check: wat levert het op op straat en in de portemonnee, in plaats van weer een uurtje praten over frames.

Grappig dat iedereen het meteen over “frames” heeft, maar Didion laat juist zien hoe mensen in de politiek zichzelf wijs maken dat ze rationeel bezig zijn terwijl het vooral ego, kuddegedrag en angst voor gezichtsverlies is. En eerlijk: als HR zie ik dat op kantoor precies zo, iedereen vergadert zich suf om niks verkeerds te zeggen, en ondertussen blijft het echte probleem liggen… dus ja, literatuur kan je best politiek wakker schudden zonder dat het direct een rekensommetje voor je portemonnee is.

Didion is top in het fileren van politieke sprookjes, maar ik mis altijd de stap daarna: oké, je ziet het frame, en dan?? Ondertussen worden stikstof, waterkwaliteit en natuurherstel hier ook gewoon “verhaalbeheer” met steeds nieuwe woorden (“perspectief”, “ruimte”, “innovatie”) terwijl het ecosysteem intussen verder aftakelt en biodiversiteit verdwijnt. Kritisch kijken is leuk voor de podcast, maar zonder keiharde meetbare doelen en consequenties blijft het bij slim kijken naar een brand die doorwoekert.

Hmm ik mis vooral dat “politiek bewustzijn” tegenwoordig ook gewoon door algoritmes komt hè, niet alleen door een essay of podcast. Je kan nog zo scherp Didion lezen, maar als je daarna weer 20 pushmeldingen en talkshows over je heen krijgt ben je alsnog vooral bezig met wie er “wint” in plaats van wat er geregeld wordt.

Men vergeet gemakkelijk dat “narratief” in de politiek niet nieuw is; Thorbecke wist ook al dat je een verhaal nodig hebt om een meerderheid mee te krijgen, alleen stond er toen nog een fatsoenlijke notulenmachine achter. Wat me aan die Didion-verering bij journalisten stoort: het blijft vaak bij elegant wantrouwen, terwijl het echte werk is om door te vragen tot je op beslissingen, geldstromen en verantwoordelijkheden uitkomt. Anders wordt het weer een zomeraflevering voor mensen die graag slim cynisch willen zijn, en in september gaat Den Haag gewoon verder met dezelfde mist.

Feit is ook dat die verhalende politiek niet alleen kiezers bespeelt, het sloopt mensen mentaal: als alles crisis en doorbraak is, blijft je stresssysteem aan staan en krijg je meer slapeloosheid, piekeren, somberheid. Op het spreekuur zie ik genoeg mensen die helemaal murw zijn van nieuws en talkshows, en dan haken ze af of worden juist extra vatbaar voor simpele praatjes. Misschien moet je naast Didion ook gewoon leren wanneer je de boel uitzet, anders win je het nooit van die narratiefmachine.

Weet je wat het is: al dat gepraat over narratief en frames is leuk, maar ondertussen wordt in Den Haag ook gewoon beleid gemaakt op basis van wat “lekker scoort” in de volgende peiling en dan mag de uitvoering het uitzoeken. Ik zie bij ons in het UMCG hoe besluiten over zorg (bedden, personeel, wachtlijsten) worden verkocht als “hervorming” terwijl het in de praktijk gewoon bezuinigen is, en dát verhaal verandert elke kabinetsronde maar de schade blijft. Didion zou denk ik niet alleen vragen wie het verhaal schrijft, maar vooral wie de rekening betaalt.

Didion is mooi voor het doorprikken van het verhaal, echter in NL zit het venijn vaak in de uitvoering: mooie Kamerbrief, en daarna een gemeente die het met 2 fte en een woud aan regels moet fixen. Daarentegen hoor je in zo’n podcast zelden de vraag: wie tekent straks de beschikking, wie pakt de telefoon als het misgaat, en waar is het geld voor vakmensen die het gewoon dóén.