Beatrice de Graaf: ‘Mensen denken vaak: terroristen of dictators zijn monsters, maar zo simpel is het niet’

Kop is weer zo’n lekker relativerende one-liner: “terroristen zijn geen monsters” oké, maar waar ligt dan de grens tussen begrijpen en vergoelijken? Welke casussen/onderzoeken gebruikt De Graaf hier concreet (deradicaliseringsprogramma’s, politie/OM-data, interviews) en wat werkt aantoonbaar wél in NL? En dat “het kwaad niet groter maken dan het is” klinkt fijn, maar vertel dat maar eens aan gemeentes die met dreiging, beveiliging en polarisatie zitten — wie meet dat effect eigenlijk, en op basis waarvan blijft zij hoopvol?

Tuurlijk zijn het geen “monsters”, het zijn vaak gewoon saaie types met een groot gelijk en een klein leven, en dát maakt het juist eng: je kunt er niet op wijzen met een hoektand en klaar. Maar dat “het kwaad niet groter maken” moet je wel tegen de algoritmes zeggen, want die verdienen per klik aan paniek en polarisatie, zeg maar.

Dat “geen monsters” is prima, maar laten we dan ook ff eerlijk zijn over de voedingsbodem: bezuinigde jeugdzorg, racistische profiling, woningnood, precariteit — mensen raken niet “radicaal” in een vacuum. En ondertussen gooien politici er repressie bovenop omdat dat lekker scoort, oh ja want nog meer bevoegdheden en minder rechten gaat vast de samenleving *helen*... Hoop is oké, maar zonder sociale rechtvaardigheid is het gewoon coping.

Feit is dat het woord monster vooral helpt om afstand te nemen, maar je leert er nul van over hoe iemand daar belandt. In de spreekkamer zie je vaker een mix van krenking, isolement, depressie of middelengebruik, dan pure ideologie, en juist dáár kun je soms vroeg op ingrijpen als je wijkteam/ggz niet kapotbezuinigd is. Begrijpen is niet vergoelijken, het is gewoon de enige manier om te voorkomen dat de volgende “gewone gast” doorschiet.

Nee maar echt, dat “monsters”-frame is ook gewoon een makkelijke uitweg: als je iemand ontmenselijkt hoef je niet meer te kijken naar je eigen rol als omgeving, werkgever, school, buren die signalen zien maar denken “laat maar”. En tegelijk mag het ook best gezegd worden dat slachtoffers en nabestaanden hier nul troost uit halen, dus prima om te analyseren maar doe niet alsof begrip een soort moreel hoger plan is.

Dat “monsters”-frame is vooral lui beleid: als je iemand als buitenaards kwaad neerzet, hoef je ook niet uit te leggen waarom je aanpak wél proportioneel is en niet gewoon symboolpolitiek met extra bevoegdheden. Wat ik mis in dit soort stukken is de harde les uit EU-samenwerking: je kunt eindeloos “preventie” roepen, maar zolang lidstaten info niet durven delen (of het juridisch niet netjes borgen) en je opsporing/gevangenis/jeugdzorg langs elkaar heen werken, blijf je incidenten stapelen. En die kwantum-onzin hierboven… jongens, radicalisering is geen staande golf, het is meestal gewoon een mix van netwerk, status, wrok en gelegenheid, met een internettrechter erbovenop. Hoopvol zijn mag, maar dan wel met meetbare dingen: wat doen we met recidive, met risico-inschatting, met toezicht ná vrijlating, niet alleen mooie praatjes in een interview.