Wat een minister moet én vooral niet moet doen

Weer zo’n NRC-lijstje met “spelregels”, alsof die nieuwe ploeg maandag op het bordes ineens braaf wordt van een podcastje. Het gaat toch altijd mis op hetzelfde punt: grote plannen zonder dekking, en dan na 6 maanden “uitvoerbaarheid” roepen terwijl er al €200 miljoen aan consultants en communicatie is verstookt. En die transparantie/integriteit… prima, maar begin dan eens met alle appjes en agenda’s gewoon te bewaren in plaats van achteraf te janken dat “het per ongeluk weg is”.

Even serieus, wat een minister vooral NIET moet doen is meteen met 10 “visies” komen en daarna verbaasd zijn dat de uitvoering vastloopt; begin met 2 meetbare targets, kill 5 regels en zet er een deadline + verantwoordelijke bij, anders priced de markt (en de kiezer) meteen een mega risicopremie in en ga je binnen een kwartaal politiek gezien gewoon short. En hou op met dat bordes-PR gedoe: als je maandag al je coalitiepartners op dag 1 moet managen omdat iedereen z’n eigen campagne draait, dan weet je nu al dat het een pump & dump kabinet wordt.

Dat hele “ministeriële verantwoordelijkheid” klinkt mooi, maar in de praktijk betekent het vaak: je tekent voor beleid dat je ambtenaren in 3 weken in elkaar moeten zetten omdat de coalitie een deadline had… en dan verbaasd zijn dat uitvoering/ICT/vergunningen vastlopen. Als ze echt iets willen leren van de afgelopen jaren: stop met de reflex om alles via persmomenten te verkopen en laat het CPB/PBL en de uitvoerders (Belastingdienst, netbeheerders, UWV) vóór de Kamerbrief al rood-pennen, desnoods met een harde “kan niet in 2026”. En bewaar gewoon alles: appjes, agenda’s, concepten; WOO-gedoe is zelden “per ongeluk”, het is meestal gemakzucht die later als doofpot voelt, toch?

Leuk dat NRC het heeft over “respect voor de rechtsstaat”, maar de echte test is of deze ploeg stopt met politiek bedrijven via vage noodwetjes, aanwijzingen en “we gaan het later repareren”-AMvB’s zodra de Kamer lastig doet. Ten eerste moet een minister snappen dat uitvoerbaarheid óók rechtsstatelijk is (gelijk behandelen, fatsoenlijke termijnen, bezwaar/beroep), ten tweede: hou je vingers van de opsporing en IND/UWV af als het even tegenzit, maar ok.

het probleem is dat ministers altijd denken dat “beleid” iets is wat je op papier wint, terwijl de echte strijd in de uitvoerings-infrastructuur zit: capaciteit bij netbeheerders, vergunningketens, data-koppelingen, inspecties, noem maar op. de oplossing is dat je als minister vanaf dag 1 een harde reality check inbouwt met stop/go-momenten en iemand verantwoordelijk maakt voor de hele keten, anders krijg je weer mooie perspraat en ondertussen schuift het werk naar gemeenten/uitvoerders zonder geld en zonder mensen, en dan is het draagvlak binnen een jaar weg.

maandag mooi op ’t bordes, maar wat een minister vooral niet moet doen is doen alsof “het land” één ding is… ik hoor hier in de salon de ene klant janken om de kinderopvang en de ander om de stikstofvergunning voor z’n schuur, en als je dan met één groot verhaal komt zonder te snappen hoe dat bij mensen thuis uitpakt, dan ben je in no-time klaar hoor. en stop eens met dat Haagse gedoe dat je nooit sorry zegt: als je een blunder maakt, zeg gewoon “was stom, fixen we”, scheelt je zóveel gezeik later.

In de praktijk gaat het pas werken als zo’n minister ook gewoon 2x per maand bij gemeenten en uitvoerders aan tafel zit en dan niet alleen “luisteren”, maar ook echt knopen doorhakt en iets schrapt als het niet kan. en vooral niet weer alles als pilot/subsidietje wegzetten en dan na een jaar verbaasd zijn dat niemand het structureel kan bemensen.

Dat lijstje mist voor mij één hele praktische: stop met alles “naar de gemeenten” schuiven zonder geld, mensen en tijd, want dáár knapt het vertrouwen bij inwoners op en dan mag Den Haag weer uitleggen waarom de loketten dicht zijn. En ja, integriteit is meer dan appjes bewaren: ga ook gewoon weg bij dossiers waar je vrienden/oud-collega’s aan verdienen, hoe netjes het op papier ook lijkt. echter als je maandag al begint met bordesfoto’s en mooie woorden en dinsdag niet meteen een paar irritante knopen doorhakt, dan wordt het weer zo’n kabinet dat vooral praat en daarentegen weinig levert.

Dat hele “wat een minister moet doen” blijft zo Haagse etiquette, terwijl het echte verschil ’m zit in: durf je ook nee te zeggen tegen je eigen achterban en lobby’s als het niet uitvoerbaar of niet eerlijk is. En als ze dan toch transparant willen zijn: maak vanaf dag 1 openbaar wie er op het ministerie langskomt en waarover, dat scheelt later een hoop gedoe met WOO en ‘per ongeluk’ verdwenen afspraken. echter ik ben benieuwd of dit kabinet ook snapt dat vertrouwen niet groeit van bordesfoto’s maar van één loket dat wél werkt voor mensen die vastlopen.

Weet je wat het is: een minister moet vooral níet doen alsof de werkvloer wel “even meebeweegt” met weer een nieuw plan, want hier in het UMCG lopen mensen nu al op hun tandvlees en dan komt er weer zo’n rondje bezuinigen met een mooi verhaal eromheen. Ga maandag lekker op dat bordes staan, maar kom dinsdag eens kijken wat er gebeurt als je beleid maakt zonder mensen, zonder bedden en zonder fatsoenlijke ICT, dan is die hele rechtsstaat/uitvoerbaarheid ineens geen podcastpraatje meer. En als je dan tóch fouten maakt: niet spinnen, niet wegduiken, gewoon fixen en geld erbij, klaar.