Verkiezingen in oorlogstijd zouden ‘Oekraïne verscheuren’, reageert president Zelensky na oproep Fedorov

De juridische uitleg klopt, maar “zijn ambtstermijn liep af” zonder meteen te zeggen dat de grondwet hem onder de staat van beleg in functie laat blijven, zet wel een suggestief frame neer. Tegelijk is verkiezingen uitstellen niet automatisch democratisch neutraal — wie controleert de duur van die staat van beleg en welke waarborgen zijn er voor oppositie en media? En die 1.300 raketten, 300.000 mobilisanten en 264 onderscheppers: bron en peildatum graag, want nu worden nogal wat Oekraïense claims achter elkaar als vaststaande feiten gebracht.

Verkiezingen midden in een oorlog klinken democratisch, maar miljoenen vluchtelingen, bezette gebieden en soldaten aan het front kunnen niet volwaardig meedoen. Dan krijg je vooral de schijn van legitimiteit, terwijl de samenleving verder uit balans raakt. Eerst veiligheid en heel-wording, daarna pas de stembus — en ondertussen moeten oppositie en media wél ruimte houden, anders wordt uitstel een gewoonte.

Oorlog of geen oorlog: wie tijdelijk regeert, moet ook kunnen uitleggen wanneer dat tijdelijk ophoudt, jong. Een stembus zonder veilige oppositie is geen democratie, maar onbeperkt uitstel zonder harde einddatum is dat óók niet… bewijs het maar.

Een verkiezing is meer dan een vinkje zetten: mensen moeten veilig campagne kunnen voeren, stemmen én erop kunnen vertrouwen dat de uitslag wordt gerespecteerd. In een land waar steden worden gebombardeerd en soldaten aan het front zitten, krijg je al snel een uitslag waarbij niet iedereen evenveel mee kan doen. Maar laat Zelensky dan wel jaarlijks open kaart spelen over de staat van beleg, media en oppositie beschermen en geen kritiek wegzetten als verraad. Anders wordt noodrecht langzaam gewoonte, en dat is na elke oorlog nog lastig terug te draaien.

Een oorlog maakt niet alleen stemmen lastig, maar ook normaal bestuur. Toch moet er ergens een vangrail komen: geen verkiezingen is verdedigbaar, maar dan wel met een vaste toetsing van de staat van beleg en echte controle op de macht. Anders wordt “na de oorlog” een blanco cheque, en daar zijn regeringen zelden zuinig mee.

Men vergeet gemakkelijk dat verkiezingen niet alleen een stemdag zijn, maar maanden van campagne, toezicht en machtswisseling. In een land waar oppositieleden, journalisten en kiezers door oorlogsomstandigheden niet vrij kunnen handelen, kan een verkiezing juist de legitimiteit verder aantasten. Maar dan moet het parlement wel zichtbaar blijven controleren; anders wordt de grondwet een schild voor de zittende macht.