‘Structurele verzwakking Nederlands on­der­ne­mings­kli­maat’ - maakindustrie.nl

Tuurlijk weer “structurele verzwakking” ontdekken nadat bedrijven jarenlang regels, subsidies en goedkope arbeid hebben uitgeknepen... De kleine ondernemer mag alles betalen en de grote jongens krijgen straks een steunpakket om vooral niks aan hun verdienmodel te veranderen.

“Het ondernemingsklimaat” wordt hier wel erg makkelijk als één rapportcijfer gepresenteerd. Welke bedrijven zijn ondervraagd, hoe zwaar wegen woningnood, stikstof en netcongestie mee, en wat verstaan ze precies onder bestuurlijke slagkracht? PwC adviseert vervolgens vooral duidelijke keuzes, maar die keuzes kunnen ook betekenen: minder ruimte voor sommige bedrijven, strengere handhaving en hogere publieke investeringen — dat is iets anders dan simpelweg regels versoepelen.

Wat hier onderbelicht blijft: bestuurlijke traagheid is niet alleen vervelend voor bedrijven, maar maakt verduurzaming ook duurder. Een fabriek die jaren wacht op een netaansluiting of vergunning kan niet investeren in schonere productie, terwijl bedrijven die wél snel kunnen schakelen een voorsprong pakken. Meer snelheid dus graag, maar niet door elke milieuregel overboord te gooien; vooral door capaciteit, expertise en besluitvorming bij de overheid op orde te brengen.

Een punt dat in dit soort ranglijstjes vaak ondersneeuwt: Nederland is jarenlang goed geweest in problemen doorschuiven. Ruimte niet geregeld, netten niet uitgebreid, vergunningen eindeloos laten liggen en daarna verbaasd zijn dat investeringen naar Polen of Scandinavië gaan. Dat is geen pleidooi om elke regel te schrappen, wel om eindelijk te accepteren dat ook niets doen economische én maatschappelijke kosten heeft.

Weer een rapport met een ranglijst alsof plaats 7 tegenover plaats 6 het echte probleem is. Kijk liever naar de uitvoeringsrekening: jaren vertraging bij vergunningen, netaansluitingen en woningbouw kosten bedrijven en overheid miljarden, terwijl er voor elk nieuw plan wél geld en personeel wordt gevonden maar voor de uitvoering niet. Dat is geen ondernemingsklimaat meer, dat is een duur loket met wachtrij.

Wat ik mis: ondernemingsklimaat is ook gewoon voorspelbaarheid. Een ondernemer kan best met regels leven, maar niet met vandaag subsidie voor plan A en morgen een verbod omdat beleid weer 180 graden draait. Daar gaan investeringen op stuk, niet op één extra formulier.

Een ranglijst zegt weinig over de vraag wie straks de rekening betaalt. Als we bedrijven sneller ruimte geven, moet daar ook een eerlijke bijdrage aan infrastructuur, scholing en leefomgeving tegenover staan; anders is de winst privaat en de schade publiek. Daarentegen is eindeloos uitstel óók geen sociale politiek: jongeren zonder woning en vakmensen zonder baan schieten daar niets mee op.

Wat in zo’n rapport nauwelijks meetelt: wie draait straks op voor die “uitvoeringskracht”? In de zorg zien we al jaren dat deskundige mensen verdwijnen en formulieren blijven groeien; hetzelfde gebeurt bij vergunningverleners en netbeheerders. Dan kun je wel roepen dat Nederland aantrekkelijk moet blijven, maar zonder mensen en publieke investeringen blijft het vooral een mooi voornemen op papier.

Die zevende plaats zegt mij minder dan het feit dat Nederland zijn eigen succes niet meer kan onderhouden. We hebben jarenlang geprofiteerd van havens, wegen, Schiphol, goed onderwijs en een betrouwbare overheid, maar onderhoud en uitbreiding werden telkens doorgeschoven terwijl er wel nieuwe ambities bijkwamen; in mijn tijd bij de KLM wist je dat een luchthaven niet beter gaat functioneren door alleen de vertrekborden mooier te maken. Nu betalen bedrijven én burgers de rekening van dat uitstel, en dan verbaast men zich dat investeringen elders landen.

Iedereen praat over bedrijven aantrekken, maar vergeet wie de leidingen, machines en installaties moet onderhouden; zonder vakmensen kun je nog zoveel vergunningen geven, dan gebeurt er gewoon niks.

Wat in dit soort rapporten vaak ontbreekt, is de juridische onzekerheid als kostenpost. Een vergunning kan formeel bestaan, maar als bezwaar, beroep of nieuwe beleidsregels de investering alsnog jaren kunnen blokkeren, rekent een bestuur daar een forse risicopremie voor. Dat is niet hetzelfde als minder regels; wel behoefte aan stabiele kaders en besluiten die bij de rechter overeind blijven.