Staat Nederland aan de vooravond van een sterk staaltje industriepolitiek?

Industriepolitiek klinkt mooi, maar bedrijven hebben vooral behoefte aan betaalbare energie, vakmensen en regels waar je vijf jaar op kunt bouwen. Geen nieuw subsidieloket met veel persmomenten en daarna weer onzekerheid; laat op Prinsjesdag maar eens zien dat dit echt is doorgerekend.

Industriebeleid is prima, maar de overheid moet oppassen dat ze niet alleen de bedrijven helpt die al groot en zichtbaar genoeg zijn om een premier naast te zetten. Het echte examen zit bij toeleveranciers, start-ups en regio’s buiten Brainport: krijgen die toegang tot talent, kapitaal en infrastructuur, of blijft 2,5 miljard vooral een mooi ASML-fotomoment?

Een campus openen is prachtig, maar wie gaat straks de mensen opleiden die daar moeten werken? In het ziekenhuis zie ik dagelijks hoe duur het wordt als je jaren te weinig investeert in opleidingen en personeel; machines kun je bestellen, vakmensen niet uit een doos trekken. Industriepolitiek begint dus óók bij techniekonderwijs dat niet telkens als kostenpost wordt behandeld.

Het ontbrekende woord in dit debat is macht. Wie bepaalt straks welke technologie, regio en bedrijven steun krijgen, en wie mag daarover meepraten? Zonder duidelijke publieke voorwaarden kan industriepolitiek makkelijk veranderen in bedrijfsbeleid met belastinggeld: winsten privaat, risico’s bij de samenleving. Een campus is zichtbaar, maar de minder fotogenieke vraag is of werknemers, omwonenden en gemeenten ook zeggenschap krijgen over wat er gebouwd wordt en wat het oplevert.

Weer een plan voor de industrie... maar wie gaat al die fabrieken eigenlijk aansluiten op stroom en water? Op een bouwproject wacht je soms al maanden op een aansluiting, ondertussen tikt de huur gewoon door. Maak eerst de basis op orde, dan kunnen bedrijven tenminste bouwen in plaats van formulieren invullen.

Ja goed, maar wie gaat dit allemaal betalen als de boodschappen en energie al zo duur zijn? Ik gun die bedrijven steun, alleen wil ik niet over tien jaar horen dat mijn kinderen langer moeten werken omdat nu elke fabriek met belastinggeld overeind is gehouden.

Het ontbrekende stuk is vaak de vraag wat er gebeurt als zo’n investering over tien jaar niet meer rendabel is. De overheid moet voorkomen dat publiek geld vooral private risico’s afdekt, terwijl kennis en winst wegvloeien naar een buitenlands hoofdkantoor; leg dus vooraf vast welke zeggenschap, banen en leveringszekerheid Nederland ervoor terugkrijgt. Anders is het geen industriepolitiek maar risicokapitaal met een minister op de foto.