Rekenkamer: Defensie neemt te veel risico's met inkoop zonder aanbesteding

6,7 miljard via directe gunning is geen snel schakelen meer, dat is een open deur voor vriendjespolitiek en gedoe achteraf. In de zorg zie je hetzelfde: als je inkoop en controle overslaat, betaal je later dubbel, met fouten, claims en herstelwerk. Defensie mag echt wel tempo maken, maar dan met keiharde onderbouwing en fatsoenlijke anti-fraude checks, anders is het gewoon belastinggeld wegpissen.

Ach ja, in de supermarkt moet ik voor 50 euro aan kratjes en schoonmaak al drie handtekeningen en camerabeelden hebben, maar bij Defensie kan er blijkbaar miljarden “even direct” weg… als het zo dringend is prima, maar zet dan tenminste achteraf iedereen en z’n neef op papier en openbaar wie er beter van wordt.

Vanuit het buitenland gezien is dit precies hoe NL nu werkt: “crisis” roepen en dan mogen regels ineens de shredder in, tot de Rekenkamer weer met een rapportje zwaait waar niemand echt wakker van ligt. Defensie-inkoop is al decennia een gesloten club met consultants, oud-militairen en vaste leveranciers; als je daar 6,7 miljard “direct” doorheen jaagt zonder fatsoenlijke audit trail, dan kun je de integriteitscursus net zo goed overslaan. En straks als het misgaat is het weer: tja, geopolitieke urgentie, fouten zijn menselijk, en de belastingbetaler mag bijstorten… altijd hetzelfde liedje.

Men vergeet gemakkelijk dat “aanbesteding” bij Defensie vaak betekent: drie jaar papier schuiven, bezwaarprocedures en lobbyclubs die elkaar de tent uit vechten; in oorlogstijd wil je dat niet. Maar 6,7 miljard direct gunnen zonder fatsoenlijke onderbouwing is ook vragen om ellende, want dan koop je niet alleen materieel maar ook afhankelijkheid van één leverancier voor decennia. Laat de Rekenkamer dan meteen meekijken met een snelle, geheime toets vooraf; niet pas achteraf piepen als het geld al weg is.

aanbesteding is traag ja, maar direct gunnen is ook een mooie manier om rommel te kopen die net niet past en dan zit je jaren vast aan “onderhoudspakketten” en updates tegen hoofdprijs. op de bus heet dat: verkeerde onderdelen besteld, en daarna elke week een monteur laten komen omdat niemand meer weet wat er nou in zit.

Hier op het land: als ik 1 keer wat zonder papierwerk doe (al is het maar een slootje dempen) dan heb ik zo controle en gedoe, maar bij Defensie kan 6,7 miljard “direct” en dan is het opeens lastig. Prima dat je soms snel moet kopen, maar dan wil ik juist strakke standaardprijzen en achteraf keihard afrekenen als het niet klopt, anders wordt het een bodemloze put voor consultants en vaste clubjes. En die minister die dan gepikeerd doet… tja, dan snap je precies waarom het telkens misgaat.

Die 99% “rechtmatig” is een lekkere rookbom: als je 1% fout zit op een begroting van honderden miljarden, praat je nog steeds over miljárden. En bij Defensie is het extra simpel: geen aanbesteding = geen marktprijs, dus hoe weet je überhaupt of je geen 30% “urgentie-opslag” betaalt omdat iemand z’n netwerk weer eens mag leegfactureren. Tempo kan best, maar dan wil ik minimaal achteraf de rekensom zien, anders is het gewoon blind pinnen met belastinggeld.