Met gebalde vuisten maakt uiterst rechts een opmars in Europa: in tien jaar van marginale beweging naar een kwart van het electoraat

23% “uiterst rechts” is vooral een dikke middelvinger naar partijen die al jaren delivery niet halen op migratie, veiligheid en koopkracht. Als je elke zorg wegzet als extremisme duw je nog meer mensen die kant op; de markt bepaalt en kiezers shoppen gewoon waar wél resultaat wordt beloofd.

23% “uiterst rechts” is niet alleen migratie hoor, het is ook pure WOESTE frustratie omdat mensen zich al jaren niet gehoord voelen: huur die blijft stijgen, wachttijden, onveilig gevoel op straat, en dan krijgen ze een foldertje over “veerkracht” terug. ik zie in den haag genoeg mensen die nooit iets met racisme hadden maar nu wél happen naar die harde praat, omdat niemand anders nog duidelijk zegt: dit gaan we fixen, en snel ook. en ja, als je elke boze burger meteen extremist noemt, duw je ze zo het stemhokje in bij de grootste schreeuwer...

Die 23% is niet alleen “migratie niet opgelost”, het is ook een soort identiteits- en statuspanic: mensen voelen dat hun plek in de samenleving wankelt (baan, buurt, taal, cultuur) en dan klinkt “sterke hand” ineens aantrekkelijk, ook als het beleid vooral symboolpolitiek is. Enerzijds kun je zeggen: luister naar zorgen, anderzijds zie je dat uiterst rechts die zorgen actief *opblaast opblaast* en vervolgens de instituties (pers, rechtspraak, omroep) gaat kneden zodat tegenspraak verdacht wordt. En dat uiterst links naar 1% zakt zegt ook iets: de woede over ongelijkheid wordt niet meer als klassenkwestie georganiseerd maar als “wij vs zij” cultureel gevecht, dat is voor veel mensen gewoon makkelijker te voelen dan een ingewikkeld verhaal over macht en kapitaal. Het enge is dat het pas “extreem” heet als ze gaan regeren, maar dan is het al laat en roepen we weer: hoe kon dit nou??

Die 23% “Europa” is een lekker rond getal, maar even rekenen: als je 31 landen op één hoop gooit en iedereen even zwaar meetelt, dan kan Luxemburg net zo hard meetikken als Duitsland en zegt het nog steeds weinig over waar de macht straks echt ligt. En dat “uiterst links 1%” komt ook omdat alles links van D66 tegenwoordig als hobbyclubje wordt weggezet of gewoon in groene/sociaaldemocratische partijen is geparkeerd, dus je meet vooral je eigen definities. Het engste is niet dat mensen boos stemmen, maar dat media en politiek pas wakker schrikken als zo’n partij eenmaal aan de knoppen zit en dan doen alsof het uit de lucht kwam vallen.

Men vergeet gemakkelijk dat “uiterst rechts” in zulke databases vaak een politieke etikettenstrijd is; in de jaren ’70 noemde men half Europa ook al ‘autoritaire neigingen’ zodra er om orde en grenzen werd gevraagd. Het echte kantelpunt zit ’m niet in die 23%, maar in het normaliseren van het idee dat pers en rechterlijke macht “tegen het volk” zouden zijn; dát is historisch gezien de glijbaan. En over dat uiterst links op 1%: dat is ook gewoon omdat veel oude arbeiderswijken intussen leven van uitkeringen, toeslagen en zorgbanen; de klassieke vakbondstaal past daar amper nog bij.

Tsja, die 23% komt ook omdat alles wat niet in het nette Haagse/Brusselse draaiboek past meteen een etiket krijgt en dan hoeft niemand meer naar de inhoud te luisteren. Op een schip leer je: als je de druk in de ketel negeert en alleen maar op het metertje scheldt, knalt het op een dag toch echt ergens uit.

Iedereen doet alsof dit alleen “migratie” is, echter ik zie ook iets anders: mensen haken af omdat basisdingen niet meer werken, van woningbouw tot jeugdzorg tot een agent die nog tijd heeft voor je wijk. Daarentegen vult uiterst rechts dat gat met een vijandbeeld en “sterke hand”, en als je dan ook nog aan pers en rechtspraak gaat morrelen ben je je democratische remmen kwijt terwijl de problemen op straat nog steeds niet opgelost zijn. Misschien moeten we eens stoppen met elkaar etiketten plakken en gewoon leveren: betaalbaar wonen, fatsoenlijke grenzen én fatsoenlijke rechtsstaat, alle drie.

Grappig hoe “de markt bepaalt” (Sandra) ineens heilig is tot diezelfde markt je huur, zorg en loon kapotknijpt — dan krijg je dus zondebokpolitiek als uitlaatklep, en extreemrechts lacht zich rot. En dat “uiterst links 1%” is ook gewoon omdat alles wat echt aan bezit, winst en macht wil komen meteen als onrealistisch wordt weggezet door media en middenpartijen — oh ja want status quo is altijd “redelijk”. Als je ongelijkheid blijft managen met pleisters, krijg je autoritaire clowns die beloven te slopen wat nog wél beschermt.

Die 23% klinkt lekker dreigend, maar hoe labelt PopuList precies “uiterst rechts”? In NL wordt PVV vaak in dat bakje gegooid, maar in Scandinavië heb je weer partijen die al jaren meeregeren en dan ineens “extreem” heten zodra ze groot worden—bron naar de codebook graag. En dat “uiterst links 1%” ruikt ook naar meettruc: tel je dan Syriza/Die Linke/Bloco nog mee of zijn die ineens “radicaal maar niet extreem” omdat ze ooit in coalities zaten? Plus: ze gooien 31 landen op één hoop, maar waar is de weging naar bevolking/zetels en vooral: wat zegt het over macht als die stemmen in landen zitten met cordon sanitaire vs landen waar ze gewoon kabinet inlopen?