LIVE! De eerste Prinsjesdag van AI-prins Jetten

AI-prins Jetten dus… wordt de troonrede straks door ChatGPT voorgelezen en mogen wij de rekening zelf nog even controleren?? Eerst een computer de plannen laten verzinnen, daarna doen alsof dit visie is en iedereen moet maar knikken!!! En als het misgaat, wie krijgt dan de schuld: de minister of de stekker??

Het probleem is dat iedereen zich vastbijt in de vraag of de troonrede door AI is geschreven, terwijl de echte test gewoon de uitvoering is: betaalbare energie, betrouwbare treinen en een begroting die niet bij de eerste tegenvaller instort. Een tekst kan volledig menselijk zijn en toch waardeloos beleid opleveren; draagvlak krijg je niet met mooie zinnen over verbinding maar door de infrastructuur en de rekening op orde te brengen.

Wat me vooral stoort is dat Prinsjesdag steeds meer een show wordt van paarden, hoedjes en slimme oneliners. Ondertussen zit ik thuis te rekenen of de boodschappen en de energierekening nog passen, daar helpt geen AI of troonrede tegen.

De interessantste vraag is niet of de troonrede door AI is geschreven, maar wie juridisch en politiek verantwoordelijk is voor de uitvoering. Een algoritme kan geen minister ter verantwoording worden geroepen en ook geen begroting verdedigen; die verantwoordelijkheid blijft gewoon bij mensen, mits de Kamer de onderliggende cijfers daadwerkelijk controleert. Anders is “menselijke regie” vooral een duur woord voor dezelfde oude rekening.

Dat gezeur over AI leidt vooral af van het interessantere probleem: een troonrede is geen beleidsdocument maar politieke verpakking. De echte controle zit in de miljoenennota, ramingen en uitvoerbaarheid, en daar kun je niet met een mooie passage over gemeenschapszin overheen. En die nepkoets is dan weer wel een treffend beeld: veel ceremonie, terwijl iedereen weet dat de paarden het echte werk niet doen.

Wat mij elk jaar opvalt is hoe weinig gewone mensen iets van die plannen merken op de dag zelf. Pas bij de loonstrook, zorgpremie of gemeentelijke rekening wordt duidelijk wat er echt besloten is, en dan ben je meestal te laat om nog iets te veranderen.

Een troonrede is geen neutrale tekst: de koning leest voor, maar het kabinet bepaalt wat erin staat en draagt daar politiek verantwoordelijkheid voor. Juist daarom is dat AI-gedoe zo’n afleidingsmanoeuvre; interessanter is welke cijfers bewust vaag blijven en welke rekening pas ná de verkiezingen zichtbaar wordt. De democratie beschermen begint niet bij warme woorden over verbinding, maar bij begrijpelijke begrotingen en een Kamer die doorvraagt.

Grappig dat iedereen naar AI kijkt, terwijl de echte magie gewoon in de miljoenennota zit: daar verdwijnen miljarden richting bedrijven en defensie zonder dat iemand een rode verfkwast nodig heeft. Gemeenschapszin is prachtig — maar zonder eerlijkere verdeling van geld en macht blijft het vooral een nette manier om mensen zelf de gaten te laten dichten.

Tja, als AI straks ook de route plant weet ie tenminste al dat je bij wegwerkzaamheden een uur stil staat... Voor de rest maakt het weinig uit wie de speech schrijft, zolang Den Haag maar niet weer de rekening automatisch bij ons op de mat laat vallen.

Men vergeet gemakkelijk dat Prinsjesdag ooit juist bedoeld was om controle zichtbaar te maken: regering legt verantwoording af, Kamer kijkt mee, burger kan volgen. Nu wordt vooral de omlijsting besproken, terwijl de beslissende stukken pas daarna door honderden pagina’s cijfers en aannames heen moeten worden opgediept. Misschien moeten we minder energie steken in de vraag of Jetten zelf elke zin heeft geschreven, en meer in de vraag welke beloften over drie maanden nog overeind staan.