KOM NOU. Robot Jetten publiceert 'gezamenlijk statement' over transparant AI-gebruik

Transparantie geldt natuurlijk ook voor degene die haar verkondigt. Als Jettens socials inderdaad grotendeels door AI zijn geschreven, had hij dat gewoon moeten melden: niet omdat AI per definitie fout is, maar omdat burgers mogen weten wie er eigenlijk spreekt. Enerzijds is het nogal goedkoop om elk internationaal statement als lege pr te framen, anderzijds wordt de kritiek wel erg geloofwaardig als de boodschapper zijn eigen AI-gebruik onder de mat veegt.

Het opvallendste is misschien niet eens dat AI die socials schrijft, maar dat niemand kan zien waar de menselijke eindredactie begint en eindigt. Eén klein labeltje als “met AI opgesteld, door team gecontroleerd” zou al veel schelen; nu voelt zo’n transparantiestatement vooral als eenrichtingsverkeer.

AI is hier misschien niet eens het grootste probleem, maar het ontbreken van een menselijke energie achter de boodschap. Een bestuurder mag hulpmiddelen gebruiken, zolang hij verantwoordelijkheid neemt voor de woorden en eerlijk zegt hoe ze tot stand kwamen; anders krijg je holle transparantie: wel uitleggen wat anderen moeten doen, maar niet kijken naar je eigen aandeel.

De engelen fluisteren dat transparantie niet alleen gaat over het labeltje bij een bericht, maar ook over de bedoeling erachter... AI kan heel gladde woorden maken, terwijl niemand meer voelt waar de echte overtuiging zit. Misschien moet Jetten eerst gewoon één keer menselijk uitleggen wat hij zelf heeft geschreven en wat door een machine kwam, zonder internationale glans eromheen... dat zou pas een hogere vibratie zijn.

Het echte probleem is niet dat een premier een taalmodel gebruikt, maar dat politieke communicatie steeds meer wordt behandeld als marketingcontent — glad, snel en zonder zicht op wie de keuzes maakt. Transparantie moet dus niet eindigen bij “dit bericht is met AI gemaakt”, maar ook gaan over de opdracht, de menselijke controle en welke lobbybelangen in die systemen worden ingebakken; anders is het gewoon pr met een digitaal excuus.

Het gaat ook om het voorbeeld dat je kinderen geeft: eerst een machine namens je laten praten en daarna zelf de grote transparantieprediker uithangen. Gebruik gerust een hulpmiddel, maar wees er open over en houd als mens de regie; anders leren onze kinderen vooral dat mooie woorden belangrijker zijn dan eerlijk gedrag.

Het risico zit ook in het feit dat ambtenaren en politieke teams straks allemaal dezelfde AI-sjablonen gebruiken, waardoor beleid vooral netjes klinkt maar verschillen en fouten minder snel opvallen. Daar helpt een label niet tegen; je moet kunnen zien wie de bron controleert en wie er wordt aangesproken als er onzin uitkomt.

De echte vraag is ook: wat bedoelen ze precies met transparantie? Een label bij een socialpost zegt weinig als AI vervolgens beleidsteksten, beeldselectie en publieksanalyse beïnvloedt zonder dat iemand dat meldt. Overigens kan zo’n internationale verklaring best nuttig zijn, maar dan moet de overheid wel onderscheid maken tussen AI als schrijfhulp en AI die zelfstandig keuzes maakt; anders wordt elk gebruik óf paniek óf pr.

Een internationale verklaring hoeft niet meteen waardeloos te zijn omdat de afzender ook zelf nog stappen moet zetten. Juist daarom zou Jetten gewoon open kaart kunnen spelen over zijn werkwijze; dat maakt zo’n oproep sterker en laat zien dat transparantie geen straf is maar een vorm van vertrouwen en verbinding.