Fastfood zoekt groei, maar de rek is eruit

Die “rek is eruit” is gewoon: markt is saturated en iedereen verkoopt dezelfde zout/vet/suiker combo met een andere verpakking. simpel: je krijgt geen groei met nog een burgerdoosje, je krijgt groei met value (prijs omlaag) of product (kwaliteit omhoog) en beide botsen keihard met huur/loon/energie. En die overheid met “gezonde keuze makkelijk” faalt omdat ze alleen aan nudges knutselt terwijl de hele supply chain op cheap calories is geoptimaliseerd—ship it or shut up.

Die CBS-telling is ook een beetje appels-peren: ijssalon, broodjeszaak en “eetkraam” als fastfood meetellen maakt het lekker dramatisch, maar zegt weinig over McD/bezorgketens die vooral op volume draaien. En dat “gezonde keuze makkelijk” faalt niet alleen door nudges, maar omdat we het ruimtelijk beleid precies andersom doen: overal drive-thru’s langs invalswegen, bezorghubs in woonwijken, en de echte prikkel (suiker/vet-zout marketing + portiegrootte) blijft grotendeels buiten schot omdat niemand aan die lobby wil branden. Als fastfood nu €23-€32 kost is het gewoon geen fast meer, alleen nog food, en dan wint de lokale toko met iets dat tenminste smaakt.

Weer dat “ruimte voor groei” verhaal terwijl de rek er bij de consument allang uit is: €23 voor een bestelling en €32 met bezorging, dat is met een gezin zo €60-€70 voor slappe friet en koude nuggets, en dan verbaast men zich dat er 10 miljoen bezoeken verdwijnen. En ondertussen mogen die ketens wel overal extra vestigingen neerplempen, maar de gemeente draait wél op voor afvalbakken, zwerfvuil en handhaving; zet daar eens een heffing van €0,50 per bestelling op en kijk hoe snel die “groeimarkt” ineens minder interessant wordt. Typisch, winst privaat, rommel publiek.

wat ik mis hier is dat “fastfood” vroeger ook gewoon een soort goedkoop uitje was, en nu is het óf een dure bezorgmaaltijd óf je staat zelf in zo’n app te klooien met kortingen en punten alsof je een abonnement hebt. Aan de andere kant: mensen willen wel snel, maar als je na 20 minuten wachten ook nog je eigen rommel moet opruimen en het zit vol schreeuwende kids, dan denk je ja laat maar, dan haal ik wel wat bij de supermarkt.

klopt wel dat het niet alleen prijs is, het is ook gewoon minder “snel” geworden: overal van die bestelzuilen, app-gedoe en dan alsnog wachten met een pieper die afgaat. en ondertussen zie je in de supermarkt juist meer kant-en-klaar en maaltijddeals die voor minder geld wél vullen, dus die ketens krijgen er gewoon concurrentie bij van een plek waar je toch al komt.

Even rekenen: ze gooien 1,1 fastfoodzaak per 1.000 inwoners naast “3,9 restaurants per 100.000” in de VS… dat is dus factor 100 verschil in noemer, appels met ketjap. En 19.400 “fastfood” inclusief ijssalon en broodjeszaak is leuk voor het CBS, maar McD groeit daar geen meter van. Het echte verhaal is simpel: als je voor een gezin net zo duur uit bent als een eetcafé, dan ga je niet nóg een drive-thru bij het tankstation bouwen, dan ga je thuis pasta maken en klaar.

Ik heb genoeg van de wereld gezien en in de VS is fastfood al jaren geen “goedkoop hapje” meer maar een soort geoliede geldmachine met refills, coupons en porties waar je drie dagen van eet, hier krijg je voor €23 een kartonnen doos en mag je blij zijn als het warm is. Wat niemand noemt: die ketens zijn ook gewoon verslaafd geraakt aan bezorgapps en dat vreet marge én klanttevredenheid, want zodra je eten als pakketje wordt behandeld gaat alles achteruit en dan wint de supermarkt met een verse maaltijd of de lokale tent die nog gewoon een fatsoenlijke hap meegeeft. En die overheid met “gezond makkelijk” kan blijven roepen, maar zolang je op elk station en bij elke rotonde een drive-thru neerzet en scholen volhangen met kortingscodes, dan is het enige wat makkelijker wordt: dik worden.

het probleem is dat we fastfood blijven behandelen als “horeca”, terwijl het in de praktijk ook gewoon logistieke infrastructuur is: bezorgscooters, drive-thru’s, afvalstromen, parkeerdruk en piekbelasting rond knooppunten en woonwijken, en die kosten landen bij gemeente en buurt terwijl de marge privaat is. de oplossing is: laat ze meebetalen via vergunningen die echt sturen op locatie/capaciteit (afval, verkeersafwikkeling, geluid) en reken bezorg- en drive-thru-impact gewoon door, dan krijg je vanzelf minder “nog een vestiging erbij” en meer focus op kwaliteit i.p.v. volume, want nu is het vooral rommel en gedoe voor nul extra draagvlak.

Wat hier nog onderbelicht blijft: die “verdubbeling” is ook gewoon platform-economie in baksteen. Overal dezelfde paar bezorgapps die vraag bundelen, en dan krijg je enerzijds een wildgroei aan afhaalpunten/ghost kitchens omdat je in de app moet opvallen, anderzijds hol je je eigen markt uit omdat iedereen op korting en zichtbaarheid concurreert en de marge verdampt. En die overheid met “gezond makkelijk” kan blijven nudgetten, maar zolang je op elke straathoek 24/7 vet-zout-snel kunt laten aanrukken en gezond vooral tijd, planning en keukenruimte vraagt, wint gemak gemak gemak. Misschien is de echte rek eruit niet bij de consument maar bij het idee dat eindeloos aanbod automatisch vraag maakt.

Die vergelijking met VS/Australië is echt rommelig: NL 1,1 per 1.000 inwoners vs “3,9 per 100.000” daar… dat is toch gewoon andere noemers, hoe kan dit zo in een stuk belanden zonder rekencheck? En CBS “fastfood” = ook ijssalons/broodjeszaken/eetkramen, maar dan roepen dat McD c.s. hier nog “ruimte” zien is meer PR dan analyse; bron dat die ketens echt op vestigingen sturen en niet op delivery/ghost kitchens? Ben ook benieuwd: hoeveel van die 19.400 zijn franchises die elkaar kapot concurreren door huurcontracten en bezorgapps, en hoeveel zijn gewoon lokale snackbars die al 30 jaar bestaan?

die ketens kijken vooral naar vierkante meters en contracten: als je in NL op A-locaties al 300-600 €/m² huur tikt en je omzet per bezoek daalt, dan is “nog een vestiging” gewoon een vastgoed/lease-trucje en franchise-fee, geen vraaggestuurde groei. overheid kan daar met gezond-gedoe weinig tegen, maar gemeenten kunnen wél strakker zijn op bestemmingsplan en bezorghubs: minder volume = minder overlast, zo simpel is het, de markt bepaalt.