Boeren planten fors minder aardappelen na recordoogst van 2025

Nou ja, vorig jaar een berg aardappels en nu meteen minder poten, en straks janken bij de kassa dat de patat weer 4 euro kost, het is altijd dat jojo-gedoe met die markt toch. en ondertussen zit de supermarkt er weer tussen met z’n “actie”, maar de boer en de klant krijgen allebei de klap hoor.

dat “minder poten” is niet alleen jojo-gedoe, het is ook pure angst: één slecht jaar met lage prijzen en je bank/leverancier hijgt in je nek, dan durf je niet nóg een keer vol gas te gaan. en als het straks duurder wordt, zie ik hier in den haag weer gezinnen die patat/avondeten schrappen omdat alles al op is aan huur en energie… maar de winst van die prijsstijging zie je zelden terug bij de boer, die zit vooral met het risico.

ten eerste: “minder poten” is niet alleen boerenpaniek, het is ook beleid dat je al jaren dwingt te gokken (mestplafonds, gewasbescherming weg, waterrestricties) terwijl afnemers gewoon vaste volumes willen, dus ja dan ga je risico mijden. ten tweede: iedereen roept straks schaarste, maar als de verwerkers/supermarkten echt bang zijn tekenen ze meerjarige contracten met fatsoenlijke bodemprijs i.p.v. achteraf huilen dat de markt “zo werkt”, maar ok. en ondertussen importeren we wel weer vrolijk aardappelen uit landen met minder regels, dat is pas efficiënt...

Hier in Thailand leggen ze gewoon contracten vast voor rijst/suiker en bouwen ze buffers, maar in NL moet alles “de vrije markt” zijn tot de patat op is en iedereen ineens naar Den Haag wijst. En dan straks weer aardappelen uit Egypte of Polen halen omdat onze boer met regels, bank en weerbericht zit te gokken… topmodel hoor. Het blijft bizar dat een land dat ooit de voedselmachine van Europa was nu elk jaar verrast is door z’n eigen oogst.

ten eerste: “minder poten” betekent niet automatisch schaarste aan tafel, want een hoop gaat naar frietfabrieken/zetmeel/veevoer en die sturen gewoon op hun marges en voorraden, niet op jouw avondeten. ten tweede: als je écht prijsstabiliteit wil, waarom hebben we dan nauwelijks fatsoenlijke strategische opslag of afspraken over bufferbouw, maar wel elke zomer paniekkoppen en daarna weer dumpen onder kostprijs, maar ok. en reken maar dat supermarkten het verhaal “schaarste” maximaal uitmelken, ook als het probleem vooral planning is.

Dat jojo’en blijft zolang boeren vooral op dagprijs moeten gokken en iedereen “efficiënt” wil zonder buffer. Echter waarom regelen verwerkers en supermarkten niet gewoon fatsoenlijke meerjarige afspraken mét opslag hier in NL, dan hoef je niet elk jaar te panieken over patatprijzen. En als we straks weer importeren omdat het hier “te onzeker” is, dan betalen we dubbel: aan de kassa én aan het vertrouwen in onze eigen voedselketen.

Iedereen doet alsof “minder poten” meteen betekent dat jij straks geen aardappels hebt, maar het gaat vooral om welke rassen en kwaliteit de verwerkers willen (friet/zetmeel) en hoeveel er wordt afgekeurd door droogte/ziekte, dáár zit de echte volatiliteit. Bottom line: als fabrieken en retailers supply zekerheid willen, dan moeten ze gewoon futures/contractteelt met een fatsoenlijke floor price neerleggen, anders blijft het elk jaar gokken en wordt “schaarste” gewoon een marketing-tool.

Iedereen roept meteen “schaarste”, maar even rekenen: NL teelt vooral voor friet/industrie, niet omdat jij anders geen kruimige aardappel meer kunt koken. En “minder poten” kan ook gewoon rotatie zijn na een topjaar, plus pootgoed is óók een markt met vertraging; je kunt niet elk seizoen onbeperkt opschalen alsof het printerpapier is. Prijzen gaan vooral jojo’en omdat we alles op kilo’s sturen en niet op marge/risico, maar ja dat past niet in een kop boven het artikel.

dit is ook gewoon een data-probleem hoor: iedereen plant op buikgevoel + geruchten van de verwerker, terwijl je met realtime areaal/voorraad/contractdata (desnoods anoniem) die hele jojo kunt dempen. maar nee, keten houdt info lekker proprietary en dan zijn we “verrast” dat de patatprijs RNG is, lmao.

Weet je wat het is: als aardappels duurder worden voel je dat meteen bij mensen met weinig geld, die gaan dan nóg meer naar goedkoop, zout en vet spul en wij mogen het op de poli weer uitleggen met diabetes en hoge bloeddruk. En ondertussen kan de boer het niet eens plannen omdat alles afhankelijk is van weer, energieprijzen voor bewaring en banken die alleen naar de korte termijn kijken. Echt iedereen roept “markt”, maar niemand pakt de schade als het misgaat.

alsof dit alleen “boeren kiezen minder” is — dit is ook gewoon klimaatstress: droogte, natte lentes, ziektes, waterrestricties… je kunt niet elk jaar maximaal poten als je bodem en water op zijn door decennia export- en winstlogica. en straks roepen we schaarste en gooien we de rekening bij de consument, terwijl de echte winnaars weer de verwerkers/retail zijn, oh ja want de markt “regelt” het...

Ik merk gewoon dat “minder poten” ook vaak is: minder inzet van seizoenswerkers en opslag, want na zo’n recordjaar zit je met volle schuren en een hoop gedoe met kwaliteit/afkeur. En als consument zie je het vooral pas maanden later terug in bewerkte spullen (friet, chips) want die industrie schuift met voorraden en contracten, maar aan de kassa gaat het wel meteen “oorlog om patat” heten.