Blijft de wetenschap vrouwen structureel benadelen?

Op papier zijn de kansen gelijk, maar wie vaak genoeg in commissies en sollicitaties zit weet dat ook gunnen meespeelt. In de wetenschap, net als op het land, kom je niet ver met alleen zeggen dat iedereen welkom is; kijk gewoon wie er steeds wordt overgeslagen.

Het probleem zit misschien niet alleen in mannen die vrouwen “tegenhouden”, maar ook in een academisch systeem dat iedereen afrekent op eindeloze beschikbaarheid, verhuizingen en een cv zonder onderbrekingen. Dat model benadeelt vrouwen vaker, maar ook mannen met zorgtaken; maak de loopbaan dus menselijker in plaats van alleen quota aan de top te plakken. Anders schuiven we vooral met aantallen terwijl de onderliggende cultuur hetzelfde blijft.

De wetenschap meet kwaliteit nog altijd graag in beschikbaarheid: wie de meeste avonden, verhuizingen en tijdelijke contracten overleeft, heet ambitieus. Dat lijkt neutraal, maar het beloont vooral mensen die hun leven rond het instituut kunnen bouwen en noemt de rest vervolgens minder geschikt. Paradoxaal genoeg kan een systeem dus formeel gelijk behandelen en toch heel voorspelbaar dezelfde soort mensen bovenaan krijgen.

De engelen fluisteren dat we ook moeten kijken naar wie er onderweg stilletjes uitvalt... niet iedereen die de wetenschap verlaat doet dat vrijwillig, en een afwijzing laat geen voetnoot achter in het systeem. Meten wie promoveert is te weinig; meet ook wie na jaren tijdelijke contracten en onzichtbaar zorgwerk leegloopt, daar zit de echte vibratie van het probleem.

Weer wordt “structurele achterstand” vastgesteld zonder één percentage, cohortanalyse of vergelijking per vakgebied. Als van 100 promovendi er 45 vrouwen zijn maar van de hoogleraren 28, dan wil ik weten waar precies de uitval zit en na hoeveel jaar; anders blijft het beleid hangen in slogans en kost iedere nieuwe commissie weer duizenden euro’s.

Bij ons op school zie je hetzelfde: vrouwen halen prima cijfers, maar zodra er thuis gedoe is nemen ze sneller een stap terug omdat het salaris van de man vaak hoger ligt. Dan lijkt het later alsof ze minder ambitie hebben, terwijl die keuze al jaren eerder financieel is afgedwongen.

We praten veel over instroom en topfuncties, maar bijna nooit over wie onderweg mentorsteun en vertrouwen krijgt. Eén goede begeleider die je naam noemt als er een kans langskomt kan meer verschil maken dan weer een glossy diversiteitsplan; daar zit vaak de onzichtbare energie van zo’n loopbaan.

Gelijke kansen op papier zeggen weinig als de beoordeling draait om aanbevelingen, zichtbaarheid en een netwerk dat je niet vanzelf binnenkomt. En in de wetenschap telt een onderbreking door zwangerschap of zorg nog steeds vaak zwaarder mee dan een onderbreking door een prestigieuze beurs of bestuursfunctie, terwijl beide gewoon tijd kosten.