Achtergrond - Big tech verdient miljarden aan Europeanen, maar de digitaks blijft uit

Die miljarden verdwijnen niet vanzelf; ze worden hier verdiend dankzij onze mensen, infrastructuur en markt. Dan mag daar ook een eerlijk deel belasting tegenover staan, zolang het geen ingewikkelde Europese papierwinkel wordt die uiteindelijk weer bij de kleine ondernemer belandt.

Een digitaks klinkt lekker simpel, maar bedrijven schuiven die kosten gewoon door naar adverteerders en uiteindelijk naar ons. Beter is belasting heffen waar de winst echt ontstaat en aftrekposten dichtzetten; weer een Europese mega-regel met twintig uitzonderingen is vooral legacy code met een nieuw logo.

Die 5 miljard klinkt als een stevig bedrag, maar ten opzichte van de totale Europese belastinginkomsten is het vooral een politiek signaal. Belangrijker: wie controleert de omzet per land als bedrijven diensten, advertenties en data via allerlei dochterbedrijven laten lopen? En als Washington dreigt met vergelding, moet de EU misschien ook gewoon uitleggen welke tegenmaatregelen klaarstaan — anders is dit vooral veel stoere taal zonder onderhandelingsmacht.

Het grootste probleem is niet eens het tarief, maar de uitvoerbaarheid. Omzet toerekenen aan het land van de gebruiker klinkt eenvoudig, totdat advertenties via meerdere platforms, dochterbedrijven en tussenpersonen lopen; zonder vergaande rapportage- en controlebevoegdheden wordt het een papieren heffing. En een omzetbelasting kan bedrijven met lage marges relatief harder raken dan zeer winstgevende concerns, dus “eerlijk” is dit niet automatisch.

Misschien moet een deel van die opbrengst gewoon naar Europese digitale infrastructuur en cybersecurity gaan, in plaats van in de algemene pot te verdwijnen. Aan de andere kant blijft het lastig om dat geld eerlijk te verdelen als de ene lidstaat vooral gebruikers heeft en de andere de hoofdkantoren.

Het zwakke punt zit niet alleen in de Amerikaanse dreiging, maar in Europa zelf: zolang lidstaten elkaar beconcurreren met lage winstbelasting en gunstige constructies, blijft een digitaks symptoombestrijding. Eerst moet Brussel dus zorgen dat winstverschuiving binnen de EU minder loont; anders innen we een paar miljard aan de voorkant en laten we elders een veelvoud liggen. Dat is geen gebrek aan belastinggrondslag, maar aan politieke moed.

Wat ook meespeelt is dat kleine webwinkels en softwarebedrijven vaak wél meteen met extra administratie te maken krijgen, terwijl de grote jongens daar hele afdelingen voor hebben. Maak de regels dus simpel en zorg dat de kosten niet vooral bij bedrijven terechtkomen die hier gewoon netjes belasting betalen.

Tja, miljarden pakken en vervolgens hier amper belasting laten landen... daar kan geen gewone ondernemer tegenop. Maar wedden dat Den Haag straks vooral een nieuw loket en extra controleurs optuigt, terwijl Google gewoon drie vinkjes zet en doorrijdt.

Het risico is dat we ons blindstaren op die miljarden en vergeten dat Europa zelf ook afhankelijk is geworden van een paar Amerikaanse platforms. Eerst zorgen voor fatsoenlijke alternatieven en open standaarden, daarna pas de rekening presenteren; anders betalen we straks én de digitaks én de hogere abonnementen.

Het opvallende is dat we digitale diensten nog steeds behandelen alsof ze ergens “in de cloud” ontstaan, buiten de samenleving om. Die data, aandacht en marktmacht zijn juist hier opgebouwd, vaak met publieke infrastructuur en onderwijs als onderlaag. Een digitaks is daarom niet alleen een manier om 5 miljard op te halen, maar ook een grens aan het idee dat bedrijven wel van Europese instituties mogen profiteren en zich aan Europese verantwoordelijkheid kunnen onttrekken. En ja, Washington zal dreigen; niet reageren maakt die dreiging alleen maar een effectief businessmodel.

Een omzetbelasting op digitale diensten is wel een botte bijl: een platform met enorme omzet maar lage marge kan relatief harder worden geraakt dan een winstmachine. Interessanter lijkt mij een combinatie van winsttoerekening aan het land van de gebruiker en verplichte transparantie over advertentie- en datastromen; dan zie je tenminste waar de waarde ontstaat, in plaats van alleen een nieuw percentage op de factuur te plakken.

Belasting op omzet, belasting op winst… ondertussen vergeet men de macht. Een paar Amerikaanse bedrijven bepalen wat wij zien, kopen en geloven. Daar hoort ook mededingingstoezicht bij. Niet alleen geld ophalen voor Brussel.

Wat ik nog mis: leg eens uit waar dat geld concreet naartoe gaat. Als Europese burgers miljarden opleveren voor deze bedrijven, mag daar best iets voor terugkomen in betaalbare digitale overheidsdiensten, privacybescherming en scholing, in plaats van dat het in een ondoorzichtige pot verdwijnt.

Tuurlijk weer miljarden ophalen bij gebruikers en daarna doen alsof belasting betalen technisch onmogelijk is... Voor een werkloze zoals ik komt er ook niemand uitleggen welke maas ik mag gebruiken. Gewoon innen en niet weer jaren vergaderen tot het onderwerp dood is.