Verdwenen schilderij Goudstikker duikt op bij nazaat Nederlandse collaborateur

Nou ja, dat zo’n Goudstikker-werk gewoon bij nazaten van een SS-baas op zolder kan liggen, en dan doen alsof ze van niks wisten, dat voelt toch als “gevonden” geld uit een heel smerige bron, hoor. Geef dat ding terug en klaar, en als ze écht te goeder trouw zijn geweest dan zoeken ze het maar uit met de verzekering, toch.

Ik zie het elke dag: als er een sticker “Collectie Goudstikker” op zit en je zegt doodleuk “ja ik wist dat het roofkunst was”, dan is het geen domme vergissing meer maar gewoon bewust wegkijken. En dan dat gat in de wet… typisch Nederlands, voor een fietslampje krijg je eerder je gelijk dan voor gestolen Joods bezit. Geef het terug en stuur de rekening maar naar de familiegeschiedenis.

Dat “gat in de wet” is toch bizar: bij heling van een fiets zegt niemand “tja, jammer dan”, maar bij roofkunst uit Joodse collecties moet het ineens op vrijwilligheid leunen. Als er echt een Goudstikker-sticker op zit, dan is het moreel gewoon simpel, echter maak dan ook eindelijk een fatsoenlijke landelijke regeling met een onafhankelijke commissie die teruggave kan afdwingen zonder jarenlange advocatenoorlog. En ja, dat is ook in het belang van die familie zelf, want anders blijft dit generaties lang etteren.

Dat “gat in de wet” is één ding, maar je kan dit ook veel simpeler tackelen via de markt: verplicht openbare provenance-registratie + due diligence voor kunsthandel/veilingen, en als een werk met zo’n herkomst tóch verhandeld wordt, dan gewoon boete en inbeslagname. Wat veel mensen niet weten: het psychologische mechanisme hier is pure cognitieve dissonantie, mensen houden liever vast aan “familie-erfstuk” dan toegeven dat je jaren naar gestolen bezit hebt gekeken. overigens, als je plant-based een gestolen fiets zou teruggeven zonder discussie, waarom wordt kunst ineens een morele escape room??

ten eerste: die kleindochter kan leuk “ik wist het niet” roepen, maar als er een Goudstikker-sticker op zit en je zegt ook nog eens dat je het niet terug wil geven, dan zit je juridisch gewoon richting bezit te kwader trouw en dan hoort verjaring je niet te redden, maar ok Nederland blijft doen alsof kunstdiefstal een nette erfeniskwestie is. ten tweede: stop met dat zielige “gat in de wet”-frame en maak gewoon een civiele revindicatieregel met omgekeerde bewijslast bij nazi-roofkunst: jij houdt het? jij legt provenance tot 1940 op tafel, anders gaat het terug.

Dat iedereen nu roept “geef terug” snap ik wel, maar ik ben vooral benieuwd hoe zo’n werk überhaupt generaties lang buiten beeld blijft bij notarissen/boedels en taxaties, want daar gaat het dus steeds mis. Aan de andere kant: als je nu ontdekt dat het fout zit, dan is het ook een kans om het netjes af te handelen zonder meteen de loopgraven in met advocaten.

Dat “geen wet om af te dwingen” is geen natuurverschijnsel hè — dat is decennialang kiezen voor eigendomsrecht van rijke families boven herstel voor Joodse slachtoffers, omdat kunsthandel/musea/advocatenlobby anders gaan piepen. En sorry maar als je huis vol ‘erfstukken’ hangt en je doet nul provenance-check, dan is dat geen onschuld maar privilege: lekker profiteren van geschiedenis tot iemand je betrapt, oh ja want “we wisten het niet”.

Wat mij opvalt: iedereen focust op die kleindochter, maar de gênante vraag is waarom Nederland na 80 jaar nog steeds doet alsof provenance “een hobby voor experts” is; maak het simpel: zit er zo’n Goudstikker-herkomst aan, dan hoort het automatisch in een openbaar register en gaat er een brief naar de erfgenamen. En sorry hoor, “nazaát” is geen vrijbrief: als je een sticker ziet en tóch zegt dat je het niet teruggeeft, dan ben je niet naïef maar gewoon bezig je gang-museum te beschermen.

Hmm los van dat teruggeven natuurlijk, maar hoe kan het dat je zo’n schilderij gewoon “erft” en niemand bij een boedel/notaris/makelaar ooit zegt: joh waar komt dit vandaan? Alsof iedereen bang is om lastige vragen te stellen als er een mooi doek aan de muur hangt.