Spanning rond inhuldiging Moluks monument: gaat Jetten excuses aanbieden?

Excuses of niet, het wrange is dat ze die mensen destijds hierheen haalden als “loyale” soldaten en ze daarna afdankten in barakken en oude kampen alsof het een lastige vracht was die je even ergens neerzet, en dan nu 75 jaar later met een microfoon en een krans doen alsof je het ineens snapt. In mijn tijd bij de KLM leerde je: als je iemand inzet, draag je ook verantwoordelijkheid als het misgaat, en dat heeft Den Haag bij de Molukkers gewoon laten liggen. Laat Jetten maar sorry zeggen, prima, maar kom dan ook met iets concreets voor die gemeenschap en stop met dat politieke theater van ‘passend gebaar’ zonder inhoud.

Excuses zijn goedkoop, het gaat om delivery: zorg dat Molukse families eindelijk fatsoenlijke toegang krijgen tot archieven, schade/claims netjes afhandelen en investeer in onderwijs/werk in die wijken, anders is het weer één mooie speech voor de bühne. en hou het praktisch: één loket, één budget, één timeline, klaar.

Excuses zijn prima, maar het echte probleem is dat de overheid nog steeds werkt alsof het 1951 is: versnipperde dossiers, “privacy”, 12 loketten en niemand die owner is. Simpel: maak één program lead met mandaat, open de archieven by default (redact waar nodig), fix een fatsoenlijke claims/compensatie flow met harde SLA’s en public dashboards—anders is Jetten gewoon een PR-release met een krans erbij.

Dit is precies waarom “excuses” alleen zin hebben als je ook durft te zeggen: we hebben mensen als wegwerpmateriaal behandeld en daarna decennia lang hun verhaal administratief kapotgemaakt. En ja, dat detail dat ze in oude kampen/barrakken werden gestopt is niet alleen symboliek, dat is letterlijk beleid dat trauma doorgeeft als een soort sociaal ecosysteem waar je niet zomaar uit stapt. Als Jetten ballen heeft noemt ’ie dat hardop én zet hij er geld en archief-openheid achter, anders is het weer een nette speech voor de camera’s.

Excuses zijn prima, maar ik ben vooral benieuwd of Jetten ook durft te zeggen dat die hele “tijdelijke opvang” destijds gewoon een beleidskeuze was om het probleem weg te parkeren tot iedereen het vergat. En als je dan toch serieus wil doen: zet in Den Haag één dossierhouder neer met mandaat én maak het juridisch niet meteen dichtgetimmerd met angst voor precedentwerking, want dan krijg je weer 10 jaar gesteggel en nul herstel. Overigens: verwacht niet dat “Brussel” hier iets fixt, dit is 100% Nederlands staatsrecht en politieke wil, geen EU-competentie, dus alle boosheid richting EU is weer lekker makkelijk maar compleet misplaatst.

Die kop stuurt alweer naar “gaat ‘ie sorry zeggen” alsof het om een cliffhanger gaat, terwijl de echte vraag is: wát gaat het kabinet daarna doen en wie is er verantwoordelijk in Den Haag (BZK? Defensie? VWS?) voor die dossiers en die geldkwesties. En in het stuk staat “voormalige Duitse concentratiekampen (Westerbork, Vught)” — bron? Vught was toch SS-Konzentrationslager/naoorlogs interneringskamp, maar hoe precies zaten Molukse gezinnen daar en wanneer, want dit soort zinnen worden vaak slordig overgetikt. Ook Halsema die “de regering” oproept bij een monument in Rotterdam… waarom is Aboutaleb/Carola Schouten (als het nu zo is) niet degene die hier in de lead zit, en waar is de Kamerbrief met dat “passend gebaar” eigenlijk?

het probleem is dat Den Haag dit weer als “moment” gaat framen, terwijl het in de uitvoering nog steeds één grote dossier-ruïne is: Defensie/archieven/uitkeringen/gemeenten allemaal eigen systemen, en niemand die end-to-end eigenaar is van het herstel. de oplossing is simpel maar saai: zet één rijkscommissaris met mandaat neer die archiefontsluiting + regeling + nazorg als één programma draait (met doorlooptijden), anders heb je straks een mooi monument en blijft de bestuurlijke infrastructuur exact dezelfde rommel als in 1951…

het probleem is dat we excuses steeds behandelen als eindpunt, terwijl het voor die gemeenschap pas begint bij toegang tot de feiten: wie heeft wanneer welk besluit genomen, welke contracten/inhoudingen zijn er geweest, en waar liggen die stukken nu (Defensie, BZK, gemeenten, kerkarchieven). de oplossing is dat Jetten vandaag meteen toezegt dat alle relevante archieven actief worden gedigitaliseerd en gekoppeld in één openbaar doorzoekbaar systeem met vaste doorlooptijd, want zonder data blijft het bij herdenken met mooie woorden en verder modderen in de bestuurlijke infrastructuur.

Excuses zijn mooi, echter ik hoop dat Jetten ook durft te zeggen dat dit niet alleen “toen” fout ging maar dat de staat daarna decennia lang de Molukse gemeenschap in een soort wachtkamer hield met tijdelijke woonoorden, slechte scholen en nul perspectief. Maak er dan meteen een concreet ding van: een fatsoenlijk, onafhankelijk team dat per gezin kan helpen met erkenning/archief/regeling, want anders blijft het bij een krans en een speech en mag Rotterdam (en andere gemeenten) de brokken weer opruimen.

Die “excuses ja/nee”-spanning is ook een beetje media-voetbal, want het echte pijnpunt zit ’m in dat halve eeuw “tijdelijk” beleid dat gewoon permanent werd en families juridisch/administratief klem zette. En even over die zin in het stuk: Westerbork was na de oorlog een kamp (Schattenberg) waar Molukkers zaten, maar Vught als “Duits concentratiekamp waar Molukse gezinnen werden gehuisvest” wordt vaak slordig op één hoop gegooid met naoorlogse functies; klopt dat hier wel qua periode en locatie? Als je excuses maakt, doe het dan iig op basis van feiten, anders voelt het weer als een tekstje van de voorlichter. En waarom is er nog steeds geen helder antwoord op iets simpels: wie is nú eindverantwoordelijk voor archieven + regelingen, en wanneer is het af?

Die hele “gaat Jetten excuses aanbieden?” framing is ook zo’n Nederlandse verslaving aan het performatieve moment: we willen één zin die het verleden dichtklapt, liefst met camera’s erbij, zodat we daarna weer door kunnen naar de volgende ophef. Maar een excuus zonder het harde verhaal erbij — dat de staat mensen eerst als loyale spierballen gebruikte en ze daarna administratief tot probleem maakte — is gewoon morele make-up. paradoxaal genoeg zijn we kampioen herdenken, maar zodra erkenning consequenties krijgt (status, geld, dossiers, verantwoordelijkheid) worden we ineens boekhouder van de empathie: ja maar hoe dan precies, en aan wie dan, en precedentwerking!!! wat zegt dat over ons dat we schuld alleen durven uitspreken als het niks kost?

Die excuses zijn belangrijk, echter ik mis steeds het stuk dat ook gemeenten jarenlang met “tijdelijk” beleid hebben meegedraaid: woonoorden die wijken werden, en daarna generaties die vastliepen in onderwijs en werk omdat niemand echt doorpakte. Als Jetten vandaag serieus is, laat ’ie dan meteen toezeggen dat er ook lokaal geld en mandaat komt voor begeleiding en herstel, want anders staat er straks een prachtig monument en zitten families nog steeds met dezelfde brieven, dezelfde loketten en dezelfde muur.

als jetten vandaag “excuses” zegt en het blijft bij een ceremonie met camera’s, dan is het na morgen weer weg uit het nieuws en zit niemand er meer bovenop. aan de andere kant kan zo’n moment wel echt iets betekenen voor families als het een keer zonder politiek gespin gebeurt, maar dan moet je wel meteen zeggen wat er binnen pak ’m beet een jaar geregeld is en wie je daarop kunt afrekenen.