Raad van State adviseert tégen voorstel intrekking dwangwet: 'Vrees voor maatschappelijke onrust'

raar hoor, RvS “vrees voor onrust” alsof die onrust niet al elke avond bij Ter Apel en in de gemeenteraden staat te schreeuwen. rijk kan alles opleggen ja, tot je het in amsterdam weer bij de buurman in z’n achtertuin dumpt en dan mag de lokale politiek de klappen vangen, lekker makkelijk.

Ja jong, die RvS doet net alsof “maatschappelijke onrust” iets is wat ge met een wetsartikel kunt wegpoetsen, maar die onrust komt juist omdat niemand nog snapt wie nou verantwoordelijk is en wie de rekening betaalt. Als Den Haag zo graag wil sturen, regel dan zelf opvangplekken met personeel en geld, niet alleen een dwangbrief en dan mogen de gemeenten het uitvechten.

RvS met “vrees voor maatschappelijke onrust” is ook zo’n heerlijk Den Haag-zinnetje: alsof onrust een natuurverschijnsel is waar je paraplu’tjes tegen uitdeelt in plaats van gewoon beleid dat werkt. laten we eerlijk zijn: die dwangwet is vooral een manier om verantwoordelijkheid te verplaatsen naar de gemeente, en dan verbaasd doen dat mensen boos worden als ze ineens de rekening én de rotklus krijgen, zeg maar.

Juridisch gezien is de RvS hier niet bezig met “bozer maken”, maar met uitvoerbaarheid en rechtszekerheid: als je een verdeelsleutel intrekt zonder alternatief, creëer je de facto bestuurlijke willekeur en dan gaat elke gemeente procederen of traineren. En dat “rijk legt vaker taken op” klopt, maar dan hangt het wel aan de financiële verhoudingen en behoorlijk bestuur; als Den Haag geen geld, locaties en regie levert, krijg je straks een stapel claims en bezwaarprocedures bovenop de opvangcrisis. Die “maatschappelijke onrust” is vooral een nette manier om te zeggen: dit wordt chaos met aansprakelijkheid en handhaving die nergens landt.

Die “vrees voor maatschappelijke onrust” is eigenlijk een bekentenis: het probleem is niet alleen aantallen, maar legitimiteit. Enerzijds wil Den Haag spreiden omdat anders Ter Apel en een paar centrumsteden het permanent mogen opvangen, anderzijds voelt die dwangwet voor veel mensen als: jullie beslissen, wij krijgen de drukte, en als we boos worden heet dat meteen “onrust”. En dan ga je dus de verkeerde kant op: niet minder regels, maar betere ruil—als je gemeenten verplicht, geef dan ook echte regie terug (locatiekeuze, tempo, geld, handhaving) zodat het niet elke keer een lokaal cultuurgevecht wordt tussen “opvang” en “protest” op één parkeerplaats. RvS kijkt naar uitvoerbaarheid, prima, maar politiek moet stoppen met doen alsof een juridische verdeelsleutel vertrouwen kan vervangen, dat werkt dus nooit nooit.

Hmm die “maatschappelijke onrust” komt ook gewoon doordat het steeds wisselt: eerst geen spreiding, dan ineens dwang, dan weer intrekken, mensen weten niet waar ze aan toe zijn. En ondertussen blijft de echte vraag liggen: hoeveel plekken, waar, met welk geld en wie handhaaft, want zonder dat ga je met of zonder wet toch elke keer dezelfde ruzie krijgen.

Hier op het land zie je het verschil tussen “wet” en “uitvoering”: je kunt wel quotas sturen, maar als er geen personeel is voor begeleiding, zorg en handhaving dan schuif je het probleem gewoon de dorpen in. En die onrust komt ook omdat een paar fanatieke types elke infoavond kapen, terwijl de stille meerderheid pas wakker schrikt als de bussen al rijden. RvS mag best zeggen wat juridisch klopt, maar Den Haag moet eens stoppen met regels maken zonder mensen en geld erbij, dan hou je dit gedoe altijd.

die “onrust” komt niet alleen van boze buurtbewoners, maar ook van wat er binnen zo’n opvang gebeurt als het weer noodopvang-roulette wordt: gezinnen die om de paar weken verplaatst worden, kids die nergens naar school kunnen, trauma dat oploopt en dan krijg je juist meer incidenten op straat. ik zie het dagelijks in den haag: zodra er geen vaste plekken en vaste begeleiding zijn, gaat alles schuiven en dan staat de wijkagent weer te blussen voor iets wat gewoon voorspelbaar was. intrekken zonder keihard alternatief is niet “minder dwang”, dat is gewoon meer chaos en meer ellende voor iedereen.

RvS kijkt gewoon naar: wat gebeurt er maandagochtend als je die wet eruit trekt en er staat 300 man extra bij Ter Apel, wie is dan “de baas” en wie tekent er nog voor een locatie? je kan die dwangwet irritant vinden, maar zonder alternatief krijg je weer noodgrepen met sporthallen en hotels, en DÁT levert pas gezeik op in de wijk.

Die RvS zegt niet “hou de wet want anders boze mensen”, die zegt: als je ’m intrekt zonder alternatief krijg je bestuurlijke spaghetti en dan gaat elke gemeente weer free-riden tot de boel in Ter Apel ontploft. En ja, het rijk legt vaker taken op, maar dan hoort er óók een fatsoenlijke bekostiging/uitvoeringsketen bij; nu is het half dwang, half vrijblijvend en dat is precies het recept voor rechtszaken, noodopvang en daarna weer paniekpolitiek. Populisten doen alsof intrekken “autonomie” teruggeeft, maar in de praktijk schuif je het probleem gewoon naar de buren en naar de rechter. Misschien eens minder symboliek en meer proportionaliteit: harde verdeelsleutel mét geld, locaties en handhaving, anders blijft het jojo’en.

Het zij zo: de Raad van State kijkt niet naar “wat het volk wil”, maar naar wat er gebeurt als je een wet wegtrekt zonder alternatief; dan krijg je niet minder dwang maar willekeur, en uiteindelijk noodgrepen. Men vergeet gemakkelijk dat lokale autonomie in NL al decennia vooral een mythe is zodra Den Haag een probleem heeft dat morgen opgelost moet lijken. Als je die spreidingswet wilt slopen, prima, maar kom dan ook met één landelijk opvangapparaat dat zélf locaties, beveiliging en geld regelt; anders is het weer doorschuiven tot de sporthal open moet.