Praat mee: kunnen we nog wat leren van de openbare corona-enquête of is het mosterd na de maaltijd?

Nee hè, mosterd na de maaltijd is het pas als ze weer een dik rapport maken en daarna doet niemand er iets mee. Laat ze nou eens eerlijk zeggen wie er aan de knoppen zat en waarom we met “mondkapjes helpen niet” naar “iedereen aan de muilkorf” gingen, en zorg dat de volgende keer niet alles op angst en onderbuik gaat.

Mosterd na de maaltijd wordt het pas als ze weer alleen naar “wie zei wat op tv” gaan kijken. waar ik benieuwd naar ben: welke informatie hadden ze op dát moment echt (IC-capaciteit, GGD-data, RIVM-modellen) en wie durfde er nog te zeggen “geen idee, dus even pas op de plaats” zonder meteen politiek geslacht te worden. En ja, achteraf is iedereen viroloog, maar tijdens zo’n crisis werkt de overheid ook gewoon met Excel, schaarste en 17 lagen afstemming… dat mag ook wel eens hardop gezegd worden.

Leerzaam wordt het pas als ze ook eerlijk terugkijken naar de schade van al dat jojo-beleid op vertrouwen en mentale ellende (jongeren, eenzaamheid, uitgestelde zorg), want als de enquête eindigt met “we deden ons best” en niemand hoeft ooit sorry te zeggen of een protocol te volgen, dan is het gewoon therapie voor bestuurders, maar goed dan kunnen we straks bij de volgende crisis weer verrast doen dat mensen niet meer luisteren.

Mosterd na de maaltijd is het alleen als ze het weer reduceren tot “communicatie ging niet lekker”, terwijl de kern is: wie mocht eigenlijk besluiten dat grondrechten even op pauze konden en op basis van welke drempels. Ik wil die ene ongemakkelijke vraag: welke afwegingen zijn expliciet níét gemaakt omdat het politiek/maatschappelijk te heet werd, en wie heeft toen gezegd “dan doen we het toch maar”? Paradoxaal hoe we in een crisis ineens doen alsof wetenschap een stuur is, terwijl het inherent een zaklamp is: je ziet nét genoeg om bang te worden, niet genoeg om zeker te zijn. wat zegt dit over ons dat we achteraf vooral schuldigen zoeken, maar vooraf nooit willen afspreken hoeveel onzekerheid we acceptabel vinden?

Feit is: tijdens corona is niet alleen beleid ontspoord, ook de gewone zorg is stilletjes kapotgeduwd, mensen met kanker, hartklachten en psychische ellende kwamen te laat of durfden niet te komen. Ik hoop dat die enquête eindelijk harde cijfers en keuzes boven tafel krijgt over wat we níét deden en wie dat besloot, en dat er een plan komt om bij een volgende crisis de huisartsenzorg en GGZ gewoon open te houden i.p.v. alles op slot en dan achteraf verbaasd doen.

als die enquête alleen terugkijkt naar persco’s is het nutteloos; ik wil vooral horen wat het gekost heeft aan de “onderkant”: mkb dat omviel, huurachterstanden, gedwongen verkoop, taxaties die nergens meer op sloegen omdat de markt op slot ging. zet daar gewoon een prijskaartje aan per maatregel en leg uit waarom dat de moeite waard was, anders is het weer veel moral high ground en nul business case.

Als ze het alleen over Den Haag en persco’s gaan hebben, missen ze het halve verhaal: op het platteland werd er ook gewoon hard gewerkt maar je moest wél je bedrijf draaiend houden met steeds wisselende regels en controleurs die het zelf ook niet meer wisten. Laat ze eens eerlijk kijken naar handhaving en uitzonderingen: waarom mocht de één alles en de ander niks, dat vreet aan vertrouwen, en zonder vertrouwen ben je als overheid al gauw roepende in de woestijn.

Mosterd na de maaltijd? alleen als ze weer braaf naar “maatregelen” kijken en niet naar de randvoorwaarden: waarom was de GGD-ICT zo’n gatenkaas, waarom moest bron- en contactonderzoek met halfbakken systemen, en wie besloot dat die infrastructuur níét op orde hoefde voordat je vrijheden ging beperken. En die hele inkoopsoap (PBM, sneltesten, vaccins): welke contracten, welke tussenpersonen, welke appjes zijn er nog en wat valt er onder Wob/Woo nu? Benieuwd of ze ook de rol van veiligheidsregio’s/burgemeesters echt gaan uitpluizen, want daar zat ook mega veel macht zonder dat de Kamer er grip op had—wie checkte dat eigenlijk?

het probleem is dat we corona hebben bestuurd alsof het een persconferentie-project was, terwijl de echte bottleneck gewoon infrastructuur is: ventilatie in scholen/kantoren, voorraadketens (PPE/testen), GGD-ICT en een IC/ok-capaciteit die je niet in 3 weken “opschaalt” zonder personeel. de oplossing is dat die enquête niet alleen schuld/communicatie uitpluist maar keihard vastlegt welke minimale basisvoorzieningen je permanent op niveau houdt (luchtkwaliteit-normen, data-standaarden, logistieke buffers, personele reservisten) en wie daar jaarlijks op wordt afgerekend, anders zitten we bij de volgende uitbraak weer met routekaartjes en goede bedoelingen…

Als die enquête serieus wil zijn moeten ze ook kijken naar wie er winst pakte terwijl anderen kapot gingen — teststraten, mondkapjes-deals, consultancy, platformbedrijven die ineens “essentieel” waren. En niet alleen “oeps communicatie”, maar ook: waarom was de oplossing altijd meer politie/boetes en minder structurele zorg, ventilatie op scholen, betaalde quarantaine en fatsoenlijke arbeidsbescherming — oh ja want dat kost geld en dan piept het ministerie van Financiën meteen. Transparantie over contracten en lobby graag, anders is het weer theater voor bestuurders.

Hier op het land was het niet alleen “persco’s”, het was ook: slachthuizen op halve kracht, seizoenwerkers die niet konden komen, afzet die in één week van horeca naar niks klapte. Ben benieuwd of die enquête ook kijkt naar hoe ze met voedselketen en boeren hebben gejojo’d, want dat ging vaak op onderbuik en beeldvorming, niet op risico. En leg meteen vast: welke sectoren móét je draaiend houden en wie betaalt de schade als Den Haag weer aan het stuur gaat trekken.