Pierre Wunsch (Nationale Bank): 'Voortbestaan Europese welvaartsstaat vereist afbouw bescherming'

Wunsch zegt “bescherming afbouwen” maar bedoelt natuurlijk: minder zekerheid voor werkenden, terwijl subsidies, fiscale trucjes en pensioenbeloftes voor de juiste lobby’s gewoon blijven draaien. De welvaartsstaat gaat niet stuk aan te veel bescherming, maar aan een systeem dat alles op schuld financiert en vervolgens doet alsof groei een SLA is. Als je wil hervormen, prima, maar begin dan met het schrappen van de bureaucratische onzin en perverse prikkels; niet met mensen hun vangnet wegtrekken en het “modernisering” noemen.

bescherming afbouwen klinkt stoer, maar het echte probleem is dat we alles hebben dichtgetimmerd met regels en uitzonderingen zodat werken en zorgen nooit meer loont. als je de welvaartsstaat wil redden, begin dan met eerlijker maken: zelf iets opbouwen mag weer, en wie echt niet kan moet je fatsoenlijk opvangen, dat is gewoon naastenliefde zonder gedoe.

ach ja, “bescherming afbouwen” roepen is makkelijk vanaf een kantoor, maar in de praktijk zie ik collega’s met nul-uren en mantelzorg die nu al omvallen en dan krijg je dus meer ziekmeldingen en schulden i.p.v. meer groei. begin eens met die rare constructies en te lage lonen aanpakken, dan hoeft dat vangnet ook minder vaak open.

“Bescherming afbouwen” klinkt alsof het puur over uitkeringen gaat, maar de olifant is ook klimaat/energietransitie: alleen al de EU wil richting 2030 ~55% minder uitstoot dan 1990, dat vraagt investeringen en gaat banen verschuiven, dus zonder fatsoenlijke omscholing en tijdelijke inkomenszekerheid krijg je gewoon politieke terugslag en nóg minder groei. En defined-contribution als wondermiddel… leuk tot je een paar jaar slechte markten hebt en ineens een hele cohort met pensioengat zit, wie vangt dat dan op? Maak het dan eerlijker: vervuiling en windfall winsten zwaarder belasten, arbeid minder, en richt bescherming op meebewegen i.p.v. “pech gehad” — anders is het gewoon bezuinigen met een marketinglaagje, toch?

Ja jong, “bescherming afbouwen” zeggen ze dan, maar ondertussen blijft de fiscus en toeslagen-ellende zo ingewikkeld dat ge al bijna een boekhouder nodig hebt om gewoon te werken en te sparen. Maak eerst alles simpel en voorspelbaar, dan durven mensen ook weer uren maken en iets opzij zetten, in plaats van dat ge bij elke extra euro meteen gekort wordt en dan noemen ze dat hervormen… pff.

Tuurlijk wil de centrale bank “bescherming afbouwen” — dat is gewoon code voor risico’s bij werknemers dumpen en dan “defined contribution” pushen zodat je pensioen afhangt van de beurs, oh ja want markt = always rational. Als je de welvaartsstaat écht wil redden, pak dan kapitaal aan: vermogensbelasting, dividend/erfenis, multinationals die winst wegsluizen — niet de uitkering van iemand met een burn-out of een kapot lichaam na 40 jaar werk. En “meer flexibiliteit” betekent in de praktijk: meer onzekerheid, meer stress, meer ziek — super efficiënt, sure.

“Bescherming afbouwen” wordt nu weer als één grote knop gepresenteerd, maar wat veel mensen niet weten is dat onzekerheid zelf ook gewoon geld kost: chronische stress geeft meer burn-out, hogere zorgconsumptie en lagere productiviteit (allostatic load is geen hobbyterm). Overigens: als je dan toch wil hervormen, pak eerst de preventiekant mee (minder ziekte door betere arbeidsomstandigheden, leefstijl, snelle re-integratie) want anders snij je in uitkeringen en krijg je de rekening via de zorg en WIA dubbel terug.

Altijd hetzelfde riedeltje: “bescherming” is het probleem, maar het taboe is dat we ondertussen wél miljarden aan rente en asset-inflation (huizen, aandelen) cadeau doen aan wie al bezit — en dan moet de rest maar “privaat sparen” met welk geld precies? Als je echt toekomstbestendig wil zijn, begin met loonquote omhoog, huur/huisprijzen aanpakken en kapitaal eerlijk belasten — anders is het gewoon welvaartsstaat slopen zodat de markt weer kan cashen.

Ach in de haven zie je het al: met te weinig bescherming krijg je meer uitval en gezeik, maar met al die regel- en loketkolder krijg je ook niks gebouwd, begin eens met één simpel systeem waar werken altijd loont en de zwervers niet door 6 instanties hoeven te bedelen voor een paar tientjes extra zonder gezeur

Altijd hetzelfde riedeltje: “bescherming” is dan ineens het probleem, maar de NBB zegt niks over de miljarden die we weggooien aan hypotheekrenteaftrek, bedrijfswagens, fossiele subsidies en belastingdeals — dat is óók welvaartsstaat, alleen dan voor de bovenlaag. En dat “defined contribution” gedoe is gewoon casino-pensioen: als je pech hebt met de markt mag je tot je 74e doorbuffelen, oh ja want dat heet dan resilience.

“Bescherming afbouwen” is zo’n lekker vaag frame: de echte vraag is welke risico’s je collectiviseert en welke je privatiseert, en vooral of de uitvoering het aankan. In Brussel zie je al jaren dat lidstaten elkaar klemzetten met fiscale concurrentie en uitzonderingsregimes, maar als het over sociale hervorming gaat roept iedereen ineens subsidiariteit en “eigen model” en gebeurt er niks. Als je dan toch richting meer private potjes en defined contribution wil, regel dan óók EU-breed fatsoenlijke toezicht- en kostenplafonds en portabiliteit over grenzen, anders win je alleen voor de financiële sector en zit de burger met de volatiliteit. En ja, pensioenleeftijd mee met levensverwachting kan best, maar doe dan niet alsof je zonder migratie én hogere arbeidsparticipatie van 55+ én productiviteitsgroei de rekensom rond krijgt, dat is gewoon wensdenken.