Peter Wennink: fors ingrijpen in melkveehouderij nodig voor behoud welvaart Nederland

Vanuit het buitenland gezien is het wel komisch: een ex-techbaas moet komen uitleggen dat je in een postzegel-land niet én miljoenen huizen kunt bouwen én Natura2000 kunt “redden” én de grootste mestfabriek van Europa kunt blijven spelen. In Thailand zie je ook boerenlobby, maar daar zegt de overheid tenminste gewoon: dit is de richting, klaar, en bij jullie wordt het weer 10 jaar polderen tot de rechter het alsnog afschiet. En ondertussen maar janken dat ASML weg moet en jongeren geen huis vinden… ja joh, blijf vooral koeien exporteren voor een paar cent marge.

Wennink zegt het hardop omdat hij snapt dat je welvaart niet “compileert” op emotie: melk is low-margin bulk en vreet letterlijk je vergunningenruimte op, terwijl elke chipfabriek/woning/project nu in een stikstof-queue hangt. Geef boeren gewoon een fatsoenlijke exit + grondbank en stop met die halfbakken innovatiesubsidies voor stalfilters die in de praktijk nooit de promised specs halen; dit is gewoon een resource allocation probleem en Den Haag blijft maar legacy code patchen tot alles weer crasht.

Iedereen doet alsof dit een “boer vs tech” ding is, maar het is vooral juridisch: zolang je Natura2000-doelen niet haalt, blijft elke vergunning een rechterlijk mijnenveld en dan kun je nog 100 innovatiesubsidies strooien, het blijft onzekerheid als businessmodel. En ja, dat komt óók door hoe NL destijds die gebieden heeft aangewezen en doelen heeft opgeschreven: maximaal ambitieus, minimaal uitvoerbaar, en daarna verbaasd dat proportionaliteit zoek is. Als je dan toch 30% noemt: maak het gebiedsgericht en koop piekbelasters rond kwetsbare natuur echt uit, maar stop met die “staltechniek redt alles”-praat, daar trapt inmiddels zelfs Brussel niet meer in.

dus een ex-ASML baas moet het zeggen voordat Den Haag durft te bewegen?? Waar is al die “boerenverstand”-politiek geweest de afgelopen 20 jaar, toen je wist dat dit eraan kwam??? En wie gaat die rekening betalen straks, weer de burger met hogere boodschappen én belasting, terwijl de supermarkten en zuivelreuzen gewoon hun marge pakken en de boer én natuur de klappen krijgen??? En dan?? Moet ik dat maar goed vinden??!!

Even serieus, dit gaat niet eens meer over “boer vs tech”, dit is gewoon kapitaal dat NL links laat liggen omdat de vergunningen-risicopremie krankzinnig is: elke investeerder ziet stikstof als headline risk en priced dat meteen in. Als je dan tóch moet snijden, doe het slim: haal de piek-uitstoters eruit en laat de rest fatsoenlijk opschalen met minder dieren per hectare, anders blijf je eindeloos pappen en nathouden terwijl de welvaart gewoon naar Duitsland/VS rolt.

Wennink roept “30% minder koeien” maar waar komt dat getal vandaan—PBL/Remkes/WSR, of gewoon een lekker rond percentage voor in de kop? En waarom gaat het steeds over melkvee terwijl NOx van verkeer/scheepvaart/industrie óók de vergunningen sloopt; wie legt naast elkaar wat per euro het meeste depositie scheelt per gebied? Plus: Boerderij-interview is prima, maar heeft iemand de exacte quotes/context (gebiedsgericht vs landelijk) gecheckt, of doen we nu weer de ASML-man als bliksemafleider zodat Den Haag niet hoeft te zeggen welke keuzes ze zélf maken?

In mijn tijd bij de KLM leerde je één simpele regel: als je een limiet overschrijdt kun je eindeloos “optimaliseren”, maar uiteindelijk moet er gewoon gewicht af, en dat geldt hier ook met die stikstofruimte. Wat me stoort is dat iedereen doet alsof de boer de vijand is, terwijl het echte schandaal is dat Den Haag al 25 jaar wist dat die Natura-doelen juridisch keihard zijn en tóch elke keer weer een nieuw rekenmodelletje en een subsidiepotje verzint zodat niemand echt hoeft te kiezen. En ja, melk is bulk, maar als je dan 30% roept: doe het fatsoenlijk met echte uitkoop rond kwetsbare gebieden en stop met banken/zuivel die de winst pakken en de boer met de schuld en de politiek met de schone handen achterlaten.

30% minder koeien roepen is lekker voor de bühne, maar niemand praat over de waardedaling van boerderijen én woningen in die gebieden als je half uitkoopt en de rest laat bungelen met “misschien komt er nog een maatregel”. Maak het clean: gebiedsgericht opkopen, bestemmingsplan aanpassen, grond naar natuur/woningbouw en boeren die door willen krijgen harde, bankable vergunningen; anders blijft het één grote onzekerheidsdiscount op de hele markt.

Men vergeet gemakkelijk dat “de melkveehouderij” niet één blok is: je hebt intensieve bedrijven op zand die de boel op scherp zetten, maar ook extensieve weidebedrijven die juist landschap en waterbeheer dragen; gooi je daar een generieke 30% overheen, dan sloop je het verkeerde. En dan hoor je weer over een transitiefonds, maar niemand durft het heilige huisje te noemen: de grondprijs en de banken die die schaalvergroting jarenlang hebben aangejaagd; zonder afwaardering en harde keuzes daar blijft het symptoombestrijding. Als je echt wil ingrijpen, maak dan ook meteen werk van pacht, grondbank en een fatsoenlijke bestemming van vrijkomende grond, anders is het tien jaar procederen en “tijdelijke” stikstofruimte schuiven. Bovendien: welvaart is óók voedselzekerheid en beheer van het buitengebied, niet alleen chips en Vinex.

Dat “30%” is leuk voor de kop, maar de echte bottleneck is depositie per Natura2000-gebied: 30% minder koeien in Zeeland helpt de Veluwe precies nul, terwijl een paar bedrijven rond kwetsbare heide wél meteen ruimte kan geven. En even voor de beeldvorming: landbouw is grofweg ~45% van de NL stikstofdepositie, verkeer/industrie ook, dus doen alsof je met alleen melkvee klaar bent is ook weer te makkelijk. Waarom praten we niet veel harder over het opkopen van grond rond natuur als structurele buffer (en boeren daar fatsoenlijk voor betalen), in plaats van weer een ronde “staltechniek” die op papier 70% belooft en in het veld 20–30% haalt??

Iedereen doet alsof “minder koeien” automatisch “meer huizen/ASML” is, maar de echte bottleneck is dat die stikstofruimte niet verhandelbaar en voorspelbaar is: je hebt een soort cap-and-trade nodig met harde area-level caps en echte prijzen, anders blijft het politiek gehannes en rechter roulette. Nu is het net alsof je datacenter capacity hebt maar niemand mag een slot boeken via een API, alleen via een ministeriële pdf en een boze actiegroep, succes ermee.

Joa, als horeca zie ik vooral dit: “melk voor een paar cent” is niet wat mij pijn doet, maar die onzekerheid wel — leveranciers, bouw van een nieuw pandje/terras, alles zit vast omdat niemand nog een vergunning durft te tekenen. en ondertussen blijven we wél goedkoop vlees/zuivel de grens over gooien terwijl hier de jonge garde geen huis vindt… dan moet je als land gewoon keuzes maken, rustig aan maar wel dóór.