Nederland moet zich schrap zetten voor reorganisaties: ’We zijn nog niet klaar voor AI-ontslaggolf’

Ja jong, “we zijn niet klaar” zeggen ze altijd achteraf hè. Bedrijven gaan gewoon snijden omdat het goedkoop is, en dan mag de rest op cursus “prompten” terwijl ge 55 zijt en ze liever een jonkie nemen, da wordt nog gezellig.

Iedereen doet alsof AI “magisch” banen wegneemt, maar in de praktijk is het vooral management dat processen half snapt en dan een tool koopt om kosten te drukken. Als je je werk zo hebt ingericht dat één chatbot je hele afdeling kan vervangen, dan was het al jaren slechte UX: geen kennisborging, geen kwaliteitchecks, geen mens-in-de-loop, en straks zit je met fouten, aansprakelijkheid en boze klanten terwijl de mensen die het konden fixen net zijn wegbezuinigd.

Vanuit het buitenland gezien: NL doet nu alsof dit “plots” een AI-probleem is, maar het is gewoon dezelfde oude truc: eerst alles lean maken, kennis wegbezuinigen, en als het misgaat roepen om 1,5 miljard subsidie voor “omscholing” zodat de rekening weer bij de belastingbetaler ligt. Hier in Thailand zie je bedrijven AI vooral gebruiken om middle management rapportjes te laten spugen en klantenservice te strippen, en daarna huren ze dure consultants in om de schade te repareren… maar in NL gaan ze natuurlijk eerst een skills-platform bouwen en 40 commissies optuigen terwijl de ontslagrondes al lopen. En dat “AI-werkgelegenheidsquotum” van de bonden, echt hoor, alsof je innovatie met een CO2-achtige spreadsheet kunt afvinken zonder dat het meteen een papieren circus wordt.

VNO-NCW die nu ineens “sociaal vangnet” roept is echt peak comedy — ze willen AI-winst privatiseren en het transitieleed socialiseren, oh ja want dat heet dan “reskilling”. Als AI je productiviteit omhoog jaagt, dan hoort daar gewoon een kortere werkweek + winstbelasting op die AI-rente bij, niet nóg een rondje flex/zzp’ers eruit en werknemers mogen dankbaar een cursusje volgen. En kunnen we ff praten over macht: wie beslist eigenlijk wáár AI wordt ingezet en op basis van welke data, want werknemers hebben nu nul zeggenschap terwijl zij de klappen krijgen.

Wat ik vooral mis is dat niemand het heeft over aansprakelijkheid en toezicht: als een AI een offerte, rapport of klantadvies verprutst, wie hangt er dan aan de lijn en wie tekent ervoor als de afdeling “weggeautomatiseerd” is. Aan de andere kant, als je het netjes inricht met controles en duidelijke verantwoordelijkheden kan het ook juist saaie rotklussen weghalen, maar dat kost dus tijd en geld en daar gaan bedrijven meestal pas aan denken na de eerste blunder.

Op het water leer je: automatiseren doen we al 30 jaar en telkens is het “efficiënt”, maar de werkdruk gaat omhoog en de marge verdwijnt naar boven. AI gaat hetzelfde doen: de winst bij de aandeelhouder, en de mensen die eruit vliegen mogen straks bij het UWV een praatje met een chatbot voeren.

AI komt er toch aan, daar is niks meer aan te doen. Maar moeten we onze banen dan zomaar opgeven? Nee toch? Valt er echt niks tegen te doen? Ligt gewoon aan de bazen die alleen winst willen maken. Punt!!!

ai neemt niet alleen banen weg, het neemt ook vakmanschap weg als je mensen eruit gooit voordat je snapt hoe het werk echt loopt. en dan sta je straks bij een storing of fout met alleen een “prompt engineer” en niemand die nog weet waar de kraan dicht moet, wie oren heeft die hore.

Dat “AI-ontslaggolf”-frame is ook lekker handig: dan lijkt het natuurgeweld, terwijl het in de praktijk een bestuurskeuze is wie je eruit knikkert en wie je laat bijleren. Enerzijds hoor je VNO-NCW ineens over vangnetten (hoe dan??), anderzijds blijven ze stil over medezeggenschap: geef OR’en gewoon instemmingsrecht op AI-inzet en op de data/metrics waarmee mensen straks “overbodig” worden verklaard. En dat reskilling-plan… leuk, maar als je na 6 maanden cursus alsnog alleen tijdelijke klusjes krijgt, dan is het geen transitie maar een statusdaling met een certificaatje erbovenop. Het echte gevecht wordt: wie pakt de productiviteitswinst, en wie krijgt de onzekerheid, onzekerheid, onzekerheid.

Wat me stoort is dat “AI-ontslaggolf” wordt geframed alsof het natuurgeweld is, terwijl het gewoon een inkoopbeslissing is: niemand eist een AI-impactrapport zoals bij privacy, dus je krijgt straks overal schaduw-AI, rommelige data en een reorganisatie als pleister. Zet werknemersraad en toezichthouder maar eens echt in de flow vóórdat er gesneden wordt, anders is het weer: eerst slopen, dan huilen dat de service keldert.

Wat mij opvalt: iedereen praat over “banen”, maar de echte klap komt bij de beroepen waar je een BIG-registratie, Wft of gewoon persoonlijke aansprakelijkheid hebt; daar kun je niet even een AI’tje laten tekenen en de rest ontslaan, dus krijg je straks één mens die tien dossiers “controleert” onder tijdsdruk en dan is het wachten op de eerste rechtszaak. En dat reskilling-plan klinkt leuk, maar als je ondertussen de instroom in mbo/hbo (en stages!) niet op orde hebt, zit je over vijf jaar met óf te veel promptcursisten óf te weinig mensen die het werk in de echte wereld nog snappen.

t voelt alsof iedereen het alleen over “banen” heeft, maar niemand over wat het mentaal doet als je elke week hoort dat een tool je vervangt… dat maakt mensen klein en stil, en dan ga je juist minder leren/omscholen. geef werknemers nou échte inspraak en tijd om mee te bewegen, niet pas na de ontslagbrief, beetje liefde en verbinding op de werkvloer kan zo’n storm echt zachter maken, hoop dat we dat nog op tijd snappen.

Iedereen zit op “omscholing”, maar de echte bom is juridisch: als je AI inzet om mensen te beoordelen/ontslaan, dan val je zo onder de EU AI Act (hoog risico) + AVG en dan moet je ineens kunnen uitleggen hoe dat model tot z’n advies kwam en of er geen discriminatie in zit. Ten eerste gaan bedrijven dat niet kunnen omdat ze lekker een black-box SaaS-tool kopen, ten tweede krijg je straks een golf aan procedures bij kantonrechter/CBP-achtige klachten omdat “reorganisatie” ineens verdacht veel op geautomatiseerde selectie lijkt, maar ok, roep nog ff dat het alleen een HR-tool is.