Minister verdedigt Schijf van Vijf: 'Het is slechts een advies'

Ach noem het “advies” maar als de helft van de schijf straks klimaatles is ipv voeding, dan haakt iedereen af en halen ze alsnog frikandelbroodjes bij de Appie, klaar toch wil gewoon simpel: wat is gezond voor m’n lijf, niet wat is goed voor de ijsbeer

“Het is maar advies” is zo’n geruststellende zin, maar iedereen weet dat advies van de staat in de praktijk gewoon de morele meetlat wordt waar scholen, zorgverzekeraars en kantines mee gaan zwaaien. En ja, voeding en milieu zijn verweven, maar dan moet je ook eerlijk zijn over de trade-offs: noten uit een dorstige regio promoten terwijl je vlees afstraft is precies hoe je vertrouwen verbrandt. Paradoxaal genoeg gaat dit debat minder over wat er in je mandje ligt dan over wie het verhaal mag vertellen over het ‘goede leven’ in 2026, en waarom we daar zo allergisch voor zijn.

“Het is maar advies” ja ja, tot het in de zorg weer een protocol wordt en jij bij de diëtist/verzekeraar mag uitleggen waarom je wél gewoon roomboter en vlees eet… ik heb in de wijkverpleging zó vaak gezien hoe een richtlijn ineens een afrekenlijstje wordt. En dat Voedingscentrum met 10 miljoen subsidie gaat natuurlijk precies schrijven wat politiek lekker ligt, niet wat jouw lijf nodig heeft, want morgen heet het ineens “duurzaam gezond” en overmorgen “verplicht in kantines”!!

Dat “het is maar advies” klopt op papier, maar in de praktijk wordt het gewoon de standaard waar iedereen zich achter verschuilt. Als ik op straat weer zo’n preventie-actie zie bij scholen of sportclubs, dan is het altijd: “ja dat is de richtlijn van het Voedingscentrum”, klaar, discussie dood. Maak dan óf een Schijf van Vijf voor gezondheid en een aparte voor klimaat, of wees eerlijk dat je twee agenda’s mixt en verwacht niet dat mensen dat nog serieus nemen.

Hier in Thailand lachen ze om dat “slechts een advies”: vandaag een foldertje, morgen zit het in schoolkantines, zorgcontracten en gemeentelijke subsidievoorwaarden en dan heet het ineens “we volgen gewoon de richtlijn”. En dat Voedingscentrum met 10 miljoen overheidsgeld gaat natuurlijk braaf de politieke wind volgen, want wie betaalt bepaalt, wetenschap of niet. Maak dan twee aparte schijven of stop met doen alsof het nog neutraal is, mensen prikken daar echt wel doorheen.

In de praktijk snap ik die milieuhoek wel, maar noem het dan ook gewoon een extra laag en niet stiekem “gezond” doen terwijl je eigenlijk gedrag wil sturen. En als het toch maar advies is: zorg dan dat scholen/kantines niet meteen weer met die schijf gaan schermen alsof je een slecht mens bent als je een keer gehaktballen eet.

Het zij zo: “slechts een advies” is precies hoe beleid altijd begint, met een foldertje en een keurmerk, en eindigt als vinklijstje in aanbestedingen en schoolkantines. Maar het echte probleem is dat je twee soorten gezag door elkaar husselt: medische wetenschap en morele klimaatopvoeding; dan krijg je vanzelf wantrouwen, ook bij mensen die prima wat minder vlees willen eten. Maak desnoods een Schijf voor gezondheid en een aparte bijsluiter met milieu-impact per product, met bron en onzekerheidsmarge; dan kan de burger tenminste zélf wegen i.p.v. braaf knikken.

Ik zie het elke dag: mensen met diabetes, hartfalen, overgewicht, die zijn allang blij als ze überhaupt snappen wat “gezond” is zonder dat er ook nog een klimaatcollege overheen komt. Maak dan 1 simpele schijf voor je lijf en zet duurzaamheid ernaast als extra info, want nu wordt het weer zo’n schuldgevoel-ding en dan haken juist de mensen af die het het hardst nodig hebben. En ondertussen zeiken ze over 10 miljoen voor het Voedingscentrum maar bezuinigen ze wél vrolijk op diëtisten en preventie in de wijk, lekker logisch...

“slechts advies” is vooral handig zodat de minister straks kan zeggen jaaaa mensen kiezen zelf terwijl supermarkten en fabrikanten het alsnog als excuus gebruiken om alles met een groen blaadje te rebranden en je 3 euro extra te laten aftikken voor dezelfde muesli lol bro

het probleem is dat zo’n “advies” in de praktijk de basis-infrastructuur wordt voor inkoopregels (schoolkantines, ziekenhuizen, bedrijfscatering) en dan krijg je dus discussie over CO2 in een document dat eigenlijk over voedingsstoffen en gezondheid zou moeten gaan. de oplossing is: scheid de datasets en laat het Voedingscentrum gewoon een harde gezondheidsrichtlijn maken, en zet er desnoods een apart duurzaamheidslabel naast met herkomst/water/CO2 per productcategorie, dan kan je tenminste eerlijk vergelijken i.p.v. één grote morele blender.

Ach als het “maar advies” is, stop dan met subsidie en laat de supermarkt gewoon met stoplichten op het schap zien: zout suiker vet klaar, dan bepaal ik zelf of ik paprika of patat meeneem toch

het probleem is niet dat er “klimaat” in die schijf zit, maar dat ze geen fatsoenlijke systeemgrenzen hanteren: CO2, water, landgebruik, transport, seizoenen, alles door elkaar en dan krijg je Californië-noten vs lokaal vlees zonder dat je weet welke metric wint. de oplossing is simpel: publiceer de onderliggende rekenregels en bandbreedtes (incl. herkomst/seasonality) als open data en laat de Schijf van Vijf alleen de gezondheidskant samenvatten; dan kan catering/verzekeraar niet selectief shoppen en kan iedereen zien waar de afwegingen echt vandaan komen.