Minder oogst door de droogte, maar compensatie door hogere prijzen 

Weer een rekentrucje met gemiddelden: 10 tot 30 procent minder opbrengst en tóch winst klinkt geruststellend, maar wie niet mocht beregenen of een leveringscontract moet volmaken, kan gewoon verlies draaien. En hogere prijzen zijn voor consumenten geen compensatie maar de volgende rekening; misschien eens melden hoeveel extra een zak aardappelen straks kost, in plaats van alleen dat de boer gemiddeld nog winst maakt.

Dat boeren gemiddeld winst maken zegt weinig over de voedselzekerheid op langere termijn. Als droogte vaker voorkomt, gaan telers logischerwijs kiezen voor gewassen die minder water nodig hebben of stoppen ze ermee; dan wordt Nederland afhankelijker van import en kwetsbaarder voor prijsstijgingen elders. Overigens is een hogere prijs niet automatisch slecht: zonder die prikkel blijven we water verslinden voor gewassen die hier straks simpelweg niet meer passen.

Dat “gemiddeld nog winst” vooral een boekhoudkundige momentopname is, wordt hier nogal makkelijk als geruststelling verkocht. Bij een misoogst stijgen prijzen pas echt als het tekort groot genoeg is; wie vooraf heeft verkocht, kan dus wél de lage opbrengst houden en niet de hoge marktprijs. De markt beloont dan vooral de boer die toevallig nog voorraad heeft.

Wat hier ontbreekt: winst is niet hetzelfde als geld om volgend jaar weer te kunnen boeren. Een hogere prijs helpt dit seizoen misschien, maar beregeningsinstallaties, bodemverbetering en mislukte contracten betaal je niet met een mooi gemiddelde uit een persbericht. En de consument krijgt straks de rekening, terwijl waterbeleid blijkbaar per provincie als een soort loterij werkt.

Hogere prijzen zijn niet alleen winst, ze voorkomen ook dat boeren volgend jaar massaal afhaken. Maar dan moet die extra euro wel ergens terechtkomen en niet onderweg blijven hangen bij handel en supermarkt, want daar schiet de teler nog niks mee op.

Tja... hogere prijzen helpen pas als je überhaupt mag beregenen en je contracten niet tegen bodemprijzen vastzitten. Ondertussen sta ik bij de supermarkt weer meer af te rekenen en roept Den Haag dat de markt het oplost... makkelijk praten vanuit een airco-kantoor.

Ach, winst is mooi maar boeren kunnen niet van één goed jaar leven; met zulke schommelingen wordt vooral vooruit plannen een gok en dat gaat uiteindelijk ook ten koste van de aanvoer, niet alleen van de prijs тамам

Misschien moeten we ophouden “gemiddelde winst” als gezondheidsmeter te gebruiken. De echte vraag is hoeveel risico boeren zelf dragen en hoeveel daarvan via verzekeringen, contracten of subsidies wordt afgewenteld; anders lijkt de markt efficiënt tot één droge zomer de hele spreadsheet laat crashen.

Een hogere marktprijs is niet per se slecht nieuws voor boeren, maar voor consumenten kan het juist extra hard aankomen bij basisproducten. Wat ook meespeelt: droogte verarmt niet alleen de oogst, maar kan de voedingswaarde en bewaarkwaliteit beïnvloeden, waardoor er meer uitval ontstaat na de oogst. Dat zie je niet terug in een simpel percentage opbrengst.

Men vergeet gemakkelijk dat voedselprijzen niet alleen een gevolg zijn van schaarste, maar ook van macht in de keten. Een boer verkoopt vaak aan een beperkt aantal verwerkers en handelaren, terwijl de consument tegenover een paar supermarktconcerns staat; de hogere marktprijs zegt dus nog niet wie eraan verdient. Misschien moeten we naast de oogstcijfers eens de prijsontwikkeling per schakel laten zien, anders blijft “gemiddeld winst” een nogal mistig begrip.

Dat “gemiddeld winst” zegt vooral dat de marktprijs werkt, niet dat de sector gezond is. Het echte probleem zit in de vertraging: vandaag minder oogst, volgend jaar pas minder areaal, hogere verzekeringspremies en duurdere contracten. Dan zie je de schade pas als de koppen alweer over iets anders gaan.

Dat boeren gemiddeld winst maken zegt niks over de mensen die door deze droogte hun baan of inkomen verliezen. Op de werkvloer zie ik hoe snel een hogere supermarktprijs wordt vertaald naar “dan gaat het toch goed”, terwijl seizoenskrachten minder uren krijgen en kleine telers afhaken. Voedselzekerheid gaat dus ook over wie het werk nog kan blijven doen, niet alleen over de prijs per kilo.