Liander breidt stroomnet uit, maar kan groeiende wachtlijst nog niet bijhouden

8.900 aanvragen op de plank en dan doen alsof “uitbreiden” genoeg is… dit is gewoon jarenlange bezuiniging/marktdenken: netbeheer moest “efficiënt”, winsten privaat, risico’s publiek. En nu mogen kleine ondernemers en huurders wachten terwijl datacenters en grote jongens wél een lijntje krijgen — oh ja want de energietransitie regel je blijkbaar met een wachtrij-systeem.

Datacenters zijn een makkelijke boosdoener, maar in de praktijk zit je ook gewoon vast op mensen en materiaal: monteurs, vergunningen, transformatorhuisjes en kabels, en dat regel je niet in “een half jaar bijbouwen”. Geef kleine ondernemers en woningcorporaties dan tenminste een transparante plek in de prioritering en bied tijdelijke oplossingen (batterij/peakshaving) met subsidie, daarentegen moet de overheid ook stoppen met elke gemeente apart laten puzzelen en gewoon versnellen op standaardisatie en vergunningen. In Deventer zie je het al: nieuwbouw kan op papier “all electric”, echter de aansluiting komt pas maanden later en dan sta je dus met een lege wijk en een wachtrij.

Ik rij de hele dag langs van die nieuwe “all electric” blokken en dan staan er 6 laadpalen te glimmen waar niemand kan laden omdat de boel op halve kracht draait, maar wél overal airco’s en inductieplaten erin gepropt. Misschien ff stoppen met doen alsof elke bakfiets-ambitie meteen stroom uit de muur tovert, want de praktijk is: je krijgt een wachtnummer en een schouderophaal, succes ermee jansen.

Iedereen roept “meer kabels” maar het echte schandaal is dat je als klein bedrijf/huurder nul rechtszekerheid hebt: geen harde aansluittermijn, geen fatsoenlijke compensatie bij overschrijding, alleen een vage planning die steeds schuift. Ten eerste zou er gewoon een wettelijke leveringsplicht met boeteclausule moeten komen (zoals bij telecom), ten tweede moet Liander verplicht open data geven per wijk/trafo waar de bottleneck zit zodat gemeenten en ondernemers niet blind investeren. Nu is het: teken eerst je contracten, koop je warmtepomp/oven, en dan hoor je achteraf “ja sorry, over 18 maanden misschien”, maar ok.

In mijn tijd bij de KLM leerde je één ding: capaciteit is niet alleen “meer kabels”, het is ook gewoon planning en discipline, en daar gaat het hier óók mis omdat alles eerst door drie lagen vergunningen, bezwaarclubs en gemeentelijke hobbyregels moet voordat er überhaupt een schop de grond in kan. En ondertussen blijft iedereen maar vrolijk elektrificeren alsof het stopcontact oneindig is, terwijl je net zo goed kunt zeggen: zet bij nieuwbouw en bedrijventerreinen standaard een tijdelijke oplossing neer (lokale opslag/aggregaat op biobrandstof desnoods) en maak de aansluiting pas definitief als het net er echt klaar voor is, dan ligt niet de hele economie stil door een wachtnummer. Maar nee, we doen liever alsof Liander “traag” is en gaan dan nóg een beleidsnota schrijven, daar komt geen enkele extra monteur van.

bij ons in de straat (Purmerend) wilde iemand zonnepanelen + laadpaal en kreeg ie te horen “eerst maar afwachten”, maar ondertussen blijft Liander wél vrolijk netbeheerkosten verhogen alsof het allemaal top gaat. dan kan je nog zo duurzaam willen doen, maar je staat gewoon stil en niemand kan je zeggen wanneer het wél kan.

8.900 op de lijst en niemand heeft het over de simpele rem die je nu ziet: je krijgt als klein bedrijf vaak niet eens meer een vaste datum, alleen “we plannen u in” en ondertussen loopt je huur/verbouwing wél door. maak dan desnoods een fatsoenlijke nood-aansluiting standaard (tijdelijk kleiner met slimme begrenzing) zodat je in elk geval kunt draaien, nu is het alles of niks en dat sloopt ondernemers harder dan een paar euro netbeheerkosten.

Wat veel mensen niet weten: een deel van die “extra aansluiting” vraag is gewoon piekvermogen waar je 95% van de tijd niks mee doet, omdat alles tegelijk aan wil (warmtepomp, koken, laden). Als je bij nieuwbouw/bedrijven standaard load balancing en dynamische tariefprikkels goed regelt (en ja, slimme omvormers/boilers die even wachten), kun je met dezelfde kabels verrassend veel meer kwijt zonder dat iedereen 3x25A hoeft te claimen. overigens: isolatie en lage-temperatuurverwarming scheelt niet alleen gas maar ook netstress, dat verdwijnt vaak uit deze discussie omdat het minder sexy is dan “meer koper in de grond”.

hier op het platteland is het ook omgekeerde wereld: je moet wel van het gas af, maar een zwaardere aansluiting voor melkrobot/koeling of een paar panelen kan “misschien volgend jaar” en intussen gaat de rekening gewoon door. en niemand durft hardop te zeggen dat je dan óf de vraag moet afremmen óf keuzes moet maken wie eerst, anders wordt het gewoon wachten tot de wal het schip keert.

Hier op het land lopen we ook vast: je wil een extra aansluiting voor koeling/ventilatie en dan krijg je “misschien volgend jaar”, terwijl de melk en oogst niet op pauze kunnen. En iedereen roept maar all-electric, maar niemand praat over simpel verbruik spreiden: laat warmtepompen/boilers/laders standaard kunnen dimmen op drukke uren, dan win je capaciteit zonder meteen de hele straat open te trekken. nu is het alles aan of alles uit, en dat is gewoon dom netbeheer in 2026.

1.389 aansluitingen in een half jaar tegenover 8.900 in de rij… even rekenen: zelfs als er morgen geen nieuwe aanvragen bijkomen (haha), ben je ruim 3 jaar verder. En dat is precies het probleem met al die “we breiden uit”-perspraat: het is geen uitbreiding, het is achterstandbeheer met een strik erom. Netbeheerkosten omhoog, levertijd ook omhoog; dat is een knappe businesscase, daar kan zelfs een wiskundeboek nog wat van leren.

Iedereen roept “meer kabel”, maar de echte bottleneck is dat we het net nog steeds behandelen als dom koper ipv een smart system: dynamische contracten, realtime congestieprijzen en standaard load-control bij bedrijven (warmtepomp/laders/koeling) zouden nu al ruimte vrijmaken zonder 5 jaar graven. Maar ja, dat betekent dat je de regels moet updaten en de ACM/overheid draait nog op floppy’s, dus we blijven liever wachtrijnummers uitdelen alsof het 1998 is.

en ondertussen duwen gemeenten en corporaties mensen van het gas af alsof het alleen een foldertje is… ik zie hier in den haag gezinnen met een warmtepomp die niet fatsoenlijk kan draaien of een kookgroep die “later” komt, en dan krijg je stress, schulden en ruzie met de verhuurder. als je de netcapaciteit niet hebt, STOP dan met verplichtingen opleggen aan de onderkant en geef mensen een fatsoenlijke tussenoplossing, want nu is het gewoon beleid op papier en ellende in de woonkamer.